Kapitelen met dubbele loveren
Detail op dinsdag
21 april 2026
Voor het detail van vandaag moet je eigenlijk even binnenlopen in de Grote Kerk Alkmaar. Sinds eind maart kan dat weer want de kerk is van vrijdag tot en met zondag open voor publiek. En als je de ingang vanaf de Langestraat neemt, dan loop je er meteen tegenaan: de zuilen rondom het hoogkoor, versierd met koolbladeren aan de bovenkant.
In 1497 sloten de kerkmeesters van de Grote Kerk in Alkmaar een leveringscontract met Maerten van Afflichem. Dat is nog terug te vinden in de database van Regionaal Archief Alkmaar. Op aanwijzingen van bouwmeester Keldermans zou Maerten de nodige kant-en-klare natuurstenen zuilen voor de kerkbouw gaan leveren. Die zuilen waren blijkbaar bedoeld voor het hoogkoor. De bouw van de kerk was op dat moment goed op stoom. En het hoogkoor zou in de verbazingwekkend korte tijd van vijf jaar onder dak zijn.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Koolbladkapitelen
In de overeenkomst werd bepaald dat de zuilen ‘cappetelen mit dubbelde loeveren’ moesten krijgen. Een cappeteel ofwel kapiteel is de bovenkant van een zuil. En met ‘loeveren’ wordt het decoratieve beeldhouwwerk bedoeld in de vorm van bladeren. Ook wel het lofwerk genoemd. In de kunstgeschiedenis heten deze versierde bovenkanten van zuilen ‘koolbladkapitelen’. Het motief is één van de kenmerken van de Brabantse gotiek. Dat was een exportarchitectuur die de Brabantse bouwmeesters destijds tot ver in de noordelijke Nederlanden verspreidden.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Weinig variatie
Aan de kapitelen in het hoogkoor kunnen we zien hoe Maerten van Affichem en zijn mannen de opdracht vorm gaven. De twaalf kapitelen hebben elk een dubbele krans van bladeren, die inderdaad aan kool doen denken. De bladeren van de onderste krans zijn netjes twee aan twee gegroepeerd. Van de bovenste krans met bladeren buigt er telkens nog een derde blad midden over de twee andere heen. En alle kapitelen in het koor werden min of meer gelijkvormig. En dat heeft waarschijnlijk te maken met de snelle levering. Want als je kijkt naar de kapitelen in het schip van de kerk, zie je veel meer variatie. Die werden eerder geplaatst en misschien wel deels op de bouwplaats in Alkmaar gefabriceerd. Je ziet daar kapitelen met koolbladeren in allerlei vormen: spichtig, bol, stijf, kroezend en royaal. Het lijkt erop dat de individuele steenhouwers destijds een behoorlijke vrijheid hadden, om de opdracht ‘met dubbele loveren’ naar eigen inzicht vorm te geven.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Dit detail is uitgelicht door Anne Pauptit, monumentenadviseur team Erfgoed, gemeente Alkmaar.
Grote Kerk Alkmaar
Vondsten en details Grote Sint Laurenskerk
