24 Gebrandschilderde ramen
Wie de Grote Kerk in De Rijp binnenstapt, ziet het meteen: het licht dat door de ramen naar binnen valt, geeft de ruimte kleur en sfeer. In de kerk zijn 24 gebrandschilderde ramen te zien, waarvan het grootste deel uit de zeventiende eeuw komt. Samen vertellen ze het verhaal van het dorp, van tegenslag en herstel, en van de mensen die zich ermee verbonden voelden.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Geschenken na de grote brand
De ramen hangen nauw samen met een ingrijpende gebeurtenis. In de nacht van 6 op 7 januari 1654 ging een groot deel van De Rijp in vlammen op. Zo’n 660 gebouwen gingen verloren, waaronder ook het dak en de toren van de kerk.
Bij de herbouw van de kerk, die in 1661 werd voltooid, ontstond een bijzondere traditie. Steden, bestuurders, inwoners en andere betrokkenen schonken nieuwe ramen. Tussen 1655 en 1666 kwamen er zo meer dan twintig gebrandschilderde glazen bij. Glas was in die tijd kostbaar, en elk raam was een waardevol geschenk. In veel ramen zijn de schenkers nog altijd terug te vinden, bijvoorbeeld in wapens, namen of symbolen.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Verhalen in glas
De ramen laten niet alleen religieuze voorstellingen zien, maar ook het dagelijks leven en de geschiedenis van De Rijp. Zo is er een raam gewijd aan de visserij, waarin de haringvaart een belangrijke rol speelt. In de zeventiende eeuw was dit een belangrijke bron van inkomsten. De haringbuis – het schip waarmee werd gevist – staat symbool voor de welvaart van het dorp.
Andere ramen tonen stadswapens, sierlijke versieringen of taferelen uit het leven van toen. Samen vormen ze een kleurrijk geheel waarin geschiedenis en identiteit samenkomen.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Kwetsbaar erfgoed, zorgvuldig bewaard
Gebrandschilderd glas is kwetsbaar. Door de eeuwen heen gingen in veel kerken ramen verloren door storm, oorlog of vandalisme. Ook in De Rijp raakten ramen beschadigd. Toch zijn ze hier grotendeels bewaard gebleven, mede dankzij herstelwerkzaamheden door de jaren heen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn de ramen zelfs tijdelijk uit de kerk gehaald om ze te beschermen. Die zorg is er nog altijd. De Stichting Behoud Rijper Glazen zet zich in voor onderhoud en restauratie, zodat de ramen ook in de toekomst te zien blijven.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Het Alkmaarse raam
De band die er toen al was tussen De Rijp en Alkmaar in het raam dat de gemeente Alkmaar schonk. In de zeventiende eeuw was De Rijp een welvarend dorp, met een grote haringvloot. Die telde in 1654 zo’n tachtig haringbuizen. Er was een bloeiende industrie rond de verwerking van Groenlandse walvissen.
Om de goede relatie te onderhouden, schonk Alkmaar al in 1639 een raam, gemaakt door glazenier Engelsman uit Hoorn. Dat ging verloren bij de brand van 1654. Toen later nieuwe ramen voor de herbouwde kerk werden geschonken, wilde Alkmaar opnieuw bijdragen. In 1657 kreeg Cornelis Janszoon Sparreboom de opdracht om een nieuw wapenraam te maken. En dat is het raam dat nog altijd te zien is.
Sparreboom schilderde over de volle breedte een gezicht op Alkmaar, gezien vanaf het Zeglis. Onderaan is het water te zien, met een roeibootje dat mensen overzet tussen Oudorp en Overdie. Langs het Zeglis staan zeven molens en in de verte verschijnt het silhouet van de stad, met onder andere de Grote Kerk en de Waag.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Een raam vol details
Het raam zit vol details. Aan weerszijden van het stadswapen staan leeuwen die een lauwerkrans omhooghouden. Daarboven blaast een engeltje op twee trompetten, alsof het de roem van de stad verkondigt. De versieringen met bladwerk en slingers sluiten aan bij het werk van andere bekende glazeniers uit die tijd. Opvallend is ook hoe het water onderin overgaat in wolken erboven, waardoor het geheel één doorlopende beweging krijgt.
Van dit raam is in 1884 een aquarel gemaakt door W.P. Spaarman. Die werd later gebruikt bij een restauratie rond 1904. Sparreboom maakte vaker dit soort stadsgezichten. Zo tekende hij in 1680 nog een gezicht op Alkmaar voor een raam in Schermer. Dat raam is verdwenen; alleen de schets wordt nog bewaard in het Regionaal Archief Alkmaar. Volgens een van de betrokkenen uit die tijd was het raam ‘uytgeraect’ (verloren gegaan).
(Bron: Janneke van Zanten-van Wijk in Machtig en Prachtig Alkmaar, 2013*)*. Deze link opent een downloadbare pdf in een nieuw venster
Nieuwe ramen in een eeuwenoude reeks
Hoewel de meeste ramen al eeuwen oud zijn, is de reeks nog kortgeleden aangevuld. De laatste twee open plekken in de kerk zijn ingevuld met nieuwe ontwerpen van de Alkmaarse glazenier Roel Hildebrand.
Op één van de ramen staat een portret van koning Willem-Alexander. Hildebrand maakte dit ontwerp oorspronkelijk voor een wedstrijd rond de troonswisseling in 2013. Hij won niet, maar het werk werd wel tentoongesteld in de Grote Kerk. Daar ontstond het idee om het een blijvende plek te geven.
Het andere raam toont de wapens van Alkmaar, Schermer en Graft-De Rijp en verwijst naar de fusie van deze gemeenten in 2015.
Met deze toevoegingen is de reeks ramen opnieuw een stukje verder gegroeid. Ze laten zien dat de geschiedenis van de kerk niet alleen in het verleden ligt, maar nog altijd wordt aangevuld.
Verhalen over de Grote Kerk De Rijp
