Het lied van Alkmaar klinkt nog altijd!

Archeoblog door Nancy de Jong

8 oktober 2026

Op 8 oktober wordt jaarlijks het Alkmaars Ontzet gevierd, een groot feest ter ere van de overwinning op de Spanjaarden in 1573. Op deze dag verdwenen de laatste Spanjaarden en had Alkmaar als eerste het beleg succesvol doorstaan. Wel met enige hulp van buitenaf, er werden brieven de stad uitgesmokkeld. Diederik van Sonoy en Willem van Oranje gaven daarna opdracht om de dijken door te steken. Het stijgende water speelde een belangrijke rol in de beslissing van de Spanjaarden om het beleg uiteindelijk op te geven.

Al in 1860 werd een speciale commissie in het leven geroepen om dit memorabele feit te gedenken. Zo’n herdenking van een belangrijk moment uit de Nederlandse geschiedenis paste perfect in de geest van het nationalisme van die tijd.

Dit jaar is het 150 jaar geleden dat het 1573-monument werd onthuld. Dit beeld staat in het Victoriepark op de plaats waar de strijd het hevigst werd gevoerd. Bij Alkmaarders staat het beeld bekend als Victorientje. De kunstenaar en beeldhouwer professor Stracké maakte het beeld en werd in de pers geroemd als een genie. Koning Willem III legde op 8 oktober 1873 de eerste steen op “het derde eeuwgetijde van Alkmaars ontzet”.

In het tijdschrift ‘Eigen Haard’ uit 1876 maakt W.J. Hofdijk een lofdicht over het beeld, de herdenking en voor “den voortreffelijke beeldhouwer Stracké”.
Hieronder een selectie die mooi aanstipt waar het bij de viering van het beleg om gaat:

In Alkmaar is een lied gezonden,
Zoo fier, zoo schoon,
Dat weerklank vond op duizend tongen,
Met forschen toon.

Het klonk: “Van Alkmaar de viktorie”
En sinds die stond
Was ‘t, als een hymne der historie,
In aller mond

De felle nood was hoog geklommen:
“Kust Spanjes voet!”
Maar Alkmaar deed dien kreet verstommen
In ’t Spaansche bloed

Het gaf de les, hoe kracht van burgers
-Rond de eendrachts-vaan-
Een heir van moorders en van wurgers
Vermocht te staan; Hoe ’t zwaard van Roomschen en van Kettren,
Tezaam vereend,
Een dwingelands heirmacht kon verplettern
Tot op ’t gebeent.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto)

Zicht op het Victoriebeeld in het Victoriepark. Circa 1895. Het in Victoriebeeld werd in 1876 onthuld. Vervaardigd naar een ontwerp van F. Stracké. De tekening van het ijzeren hek was ook van zijn hand.

Dhr Hofdijk schrijft hierover: “Den negenden Oktober 1876 wordt het gedenkteken aan Alkmaars overwinning in 1573, in het cierlijk plantsoen dier stad geplaatst, onthuld. Alkmaar mag zich bevoorrecht rekenen met het bezit van een kunstwerk, waarop gantsch Nederland trotsch mag zijn. De Heer Stracké heeft zich door deze geniale schepping een blijvende plaats in de rij der groote kunstenaars verworven.”

Wanneer vandaag de Alkmaarse victorie wordt gevierd, denken de meeste mensen waarschijnlijk niet direct aan Hofdijk, Stracké of de onthulling van het monument in 1876. Toch is dat precies waarom Victorientje er staat. Een tastbare herinnering aan een gebeurtenis die generaties Alkmaarders met elkaar verbindt. Misschien is dat wel de echte victorie. Niet alleen dat Alkmaar 453 jaar geleden standhield, maar dat het verhaal nog altijd wordt verteld, beleefd en gevierd. Een lied waarvan de echo nog steeds door Alkmaar galmt.

Deze blog is geschreven door Nancy de Jong, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.