Uitgediend en weggeruimd (deel 1)

Archeoblog door Nancy de Jong

24 juli 2026

Vorige week schreef ik een stuk over erfgoedprotest in de negentiende eeuw. Deze poëtische protesten smaakten naar meer. Hoe heerlijk is het om dit soort ingezonden artikelen en brieven te lezen uit de kranten van weleer. 

Het voelt alsof we iets zijn kwijtgeraakt. Wanneer een stadspoort bedreigd werd of er een historisch gebouw gesloopt moest worden protesteerden ze absoluut, maar beleefd. Ze dichtten, ze rijmden en ze staken ook heus wel de draak met bestuurders maar in zorgvuldig gesmede coupletten. De boosheid was er niet minder om maar het werd tenminste met stijl gebracht. Dat leest, anderhalve eeuw later, een stuk aangenamer dan wat we nu soms tegenkomen in de commentaren onder berichten op de sociale media.

Beleefd protest

Daarom licht ik er de komende weken een paar uit, gewoon omdat ik het zelf leuk vind en hopelijk mensen inspireer.

In de Alkmaarse Courant van 1867 vinden we een tweedelig ingezonden artikel door “R”, anonimiteit was toen ook een ding. Het gaat over het wederom afgraven van een deel van de stadsvest langs het kanaal. Ik citeer een aantal passages letterlijk:

Er zal wederom een gedeelte van de stadsvest langs het kanaal worden weggegraven. Een gewaardeerd wandelpad gaat daarmee teloor. Het verleende een ruim uitzicht over landerijen, gehuchten en dorpen. Naderde er iets bijzonders langs het kanaal, was er brand ergens in het Noorderkwartier, woedde er een onweer in het noorden: terstond was de vest met belangstellende burgers bedekt. Het hooge standpunt verschafte een onbelemmerd uitzicht. Na een drukkend heeten zomerdag, als de avond in huis en de straten geen verkoeling bracht, hergaf de hooge vest den wandelaar de frischheid, noodig tot een verkwikkende nachtrust. De in menig oogpunt aangename wandeling wordt weggeruimd.

Bij het bazuingeschal van Jozua vielen de muren van Jericho en de stad in de had der kinderen Israels. Onze vest bezwijkt voor het welsprekend woord van een man, die onze stad in de hand der welvaart wil spelen. Wie zal zich tegen de welvaart verzetten? Toch wordt er geprutteld tegen het wegruimen der vest en wij pruttelen mee. Wij kunnen het verdwijnen dezer wandelplaats niet met vriendelijke oogen aanzien, zoolang de onooglijke gebouwen en getimmerten, tot nu bescheidenlijk achter de vest verscholen, niet zijn vervangen door…? Ja, door woningen, magazijnen of pakhuizen, wier voorkomen bewijst, dat de welvaart gekomen is, die men thans verwacht; zoo lang zullen we het verlies der vest beklagen. 

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto)

Ik kan hier echt van genieten en het is ook zo wonderlijk te lezen dat een heel groot deel van de panden waar hier over geklaagd werd inmiddels gemeentelijk monument zijn.
Dat het protest niet mocht baten, mag duidelijk zijn. Nog datzelfde jaar werd de vest bij de Kanaalkade afgegraven en is de Kennemerpoort afgebroken.

Deze blog is geschreven door Nancy de Jong, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.