Wier kunstgevoel gedood is door de sleur der praktijk

Archeoblog door Nancy de Jong

3 september 2026

De Waag in Alkmaar is wereldberoemd door de Kaasmarkt en niet weg te denken uit het stadsbeeld. Gelukkig is er nooit sprake geweest van sloop, integendeel, men was er vroeg zuinig op. In 1582 werd de Heilige Geestkapel verbouwd tot waaggebouw en kreeg de oostgevel het bekende aanzien dat we nu nog steeds kennen.

In 1883 besloot de gemeenteraad tot een ingrijpende restauratie van die gevel vanwege verzakking. Op de foto zien we de werkzaamheden in volle gang en ook hoe ingrijpend de restauratie was.  Deze week dus geen verhaal over dreigende sloop of verloren erfgoed, maar juist een mooi succesverhaal over behoud!  

In de Alkmaarsche Courant van 1884 wordt een lofdicht geschreven op het besluit van de gemeente Alkmaar. Ik kwam dit artikel van J.B. Kam tegen, dat ook verscheen in het “Bouwkundig Weekblad”. Opvallend is hoe actueel zijn woorden klinken. 

“Wij leven, schijft Busken Huet, in het ‘land van Rubens’ in een tijd, die het verleden eert, liefheeft, ondervraagt, herstelt herbouwt. Zoo is het, en met trots kunnen wij wijzen op deze deugd die ons tijdperk gunstig van vroegeren onderscheidt. De geschiedenis vond misschien nooit zoveel trouwe en nauwgezette beoefenaars als in de tweede helft der 19^e eeuw, en van haar zedelijke kracht bewust, heeft zij bereidwillig de hand gereikt aan de kunst om haar uit de diepte, waarin zij was neergestort weer op te heffen. 

Door het bestudeeren van wat vroegere tijden ons nog hebben nagelaten, hebben onze kunstenaars kracht geput voor hun streven, hebben zij een weg gevonden dien wij slechts moedig te bewandelen hebben om tot een nieuw heerlijk tijdperk te geraken.
Maar helaas! Onder onze bestuurders worden maar al te veel mannen gevonden die de groote waarde dier oude monumenten voor het volk niet begrijpen…”

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto)

“Maar stil hierover, waar we zoo gelukkig zijn te kunnen wijzen op een besluit van den Raad der stad Alkmaar in 1883 genomen tot het herstel van de schoonen waaggevel. Menig stedelijk bestuur kan hieraan een voorbeeld nemen, maar het dient ook gezegd dat niet alleen zoo gelukkig zijn een bouwmeester te bezitten die het op de groote waarde dier oude monumenten wijst. Het zou misschien blijken dat er verscheidene gemeenteraden, die nu de oude gebouwen aan hunne zorgen toevertrouwd laten vervallen, bereid zouden gevonden worden gelden tot herstel af te staan als zij er slechts door bevoegde deskundigen op werden gewezen, als zij om het platweg uit te drukken, maar eens werden aangespoord. Het is treurig genoeg, maar niet te min waar, dat de meeste gemeentebouwmeesters wel oude architekten zijn, die geen behoorlijke opleiding hebben genoten en wier kunstgevoel gedood is door de sleur der praktijk, zoo onafhankelijk aan hun betrekking verbonden.”

140 jaar later zijn wij als vakgroep erfgoed nog altijd bezig met het behoud en de beleefbaarheid van het Alkmaarse erfgoed. Mooi om te lezen dat het belang van deskundigheid toen al zo treffend werd verwoord. 

Deze blog is geschreven door Nancy de Jong, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

Beerput bij de Waag

Je hebt het vast al voorbij zien komen, de afgelopen dagen. Toen GP Groot eerder deze week een ondergrondse afvalcontainer wilde plaatsen bij het waaggebouw, stuitte Sem, de kraanmachinist op een eeuwenoude beerput. Enkele losse vondsten uit de put waaronder een gebroken klomp, hebben we al laten zien.

Vondsten en details van het Waaggebouw

Opmerkelijke vondsten en bijzondere details.