Peerkraal
Detail op dinsdag
23 december 2025
Het winkel-woonhuis aan de Kanisstraat 1 zou rond 1550 gebouwd zijn. Al is daar nog geen hard bewijs voor. Wel is zeker dat dit één van de oudste voorbeelden is van hoe huizen in Alkmaar er lange tijd uitzagen. Belangrijke delen van de pui zijn eeuwenlang onveranderd gebleven. Die delen werden ook gespaard tijdens een intensieve restauratie, zo tussen 1930 en 1935.
De topgevel van baksteen, staat op een uitkragende eikenhouten puibalk. En tussen de dragende kozijnstijlen en die puibalk zijn eikenhouten consoles aangebracht. Voor de versiering van deze consoles is een typisch laatgotisch motief gebruikt. Deze vorm wordt in de architectuurhistorie een ‘peerkraal’ genoemd. Als je hem vanaf de zijkant bekijkt, lijkt de vorm inderdaad wel op het bolle einde van een peer. Het kroontje van de peer is dan uitgerekt tot een vlak bandje of ‘riem’. In Alkmaar kennen we peerkralen vooral van sleutelstukken onder draagbalken.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Kunsthistoricus J.A.J.M. Verspaandonk schreef erover in het Oud Alkmaar magazine in 1991.
Op de kraagsteen is achter de man een varken gebeeldhouwd. De kakkende man heeft het varken beet bij zijn krulstaart en houdt hem van zich af. Zo voorkomt hij dat zijn grote boodschap direct wordt opgeslobberd. Verder zien we een hond die aan de andere kant klaarstaat om de kots van deze dronken boer op te vreten…
De oudst bewaarde peerkralen in Alkmaar zijn uit ongeveer 1440. En die vind je in de voormalige Heilige Geestkapel, beter bekend als het Waaggebouw. De jongste peerkralen in Alkmaar zitten in een eenvoudig winkel-woonhuis in het oostelijk stadsdeel. In dat huis is dendrochronologisch onderzoek gedaan. Dat betekent dat er houtmonsters zijn genomen waarbij op basis van de jaarringen de leeftijd wordt vastgesteld. Het hout in dit huis komt volgens dat onderzoek uit 1563. Met een marge van plus of min zes jaar. Tegenwoordig vinden we geen peerkralen meer in Alkmaarse gevels. Hoewel ze er vroeger veel geweest moeten zijn. Misschien zijn De oude eikenhouten onderdelen aan de Kanisstraat 1 zijn gunstig geplaatst. Afgekeerd van de regen. En misschien is dat wel de reden dat ze in de loop der eeuwen bewaard zijn gebleven.
Zie ook ‘Een 3D model van een sleutelstuk met peerkraal in Den Bosch‘
Dit detail is uitgelicht door Anne Pauptit, monumentenadviseur team Erfgoed, gemeente Alkmaar
Lepe kruiskozijnen
