Brokjes van een handvuurwapen
Vondst op vrijdag
8 mei 2026
Vandaag is het 81 jaar geleden dat er officieel een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog in Europa. Op die dag werd het burgerlijk gezag weer overgedragen in het stadhuis aan de Langestraat. De plek waar vrijheid en onvrijheid samenkwamen, zoals Guus het zo mooi omschrijft. En waar de vondst van vandaag vandaan komt, de onderdelen van een handvuurwapen.
Na de capitulatie door de nazi’s moest het militair en ook het burgerlijk gezag nog officieel worden overgedragen aan de winnende partij. In het verleden gingen burgerlijk gezag en ordehandhaving samen, meer nog dan tegenwoordig. De burgemeester en het hoofd van politie hadden niet alleen nauw contact. Ze werkten meestal ook beiden op het stadhuis. In het stadhuis was niet alleen een wapenkamer. Er waren een tijdlang ook cellen te vinden. En zelfs een pijnbank. Hierover is van alles te lezen in het boek “Onse heerlijcke Stadt-huys binnen Alckmaer” uit 2004 (zolang de voorraad strekt op verzoek te koop via Erfgoed Alkmaar).
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Pispotten uit een beerput
In 2003 waren er enkele kleine archeologische waarnemingen in de binnentuin van het stadhuis. Daarbij werden onder meer een ronde beerput en een vierkante beerkelder gevonden. Uit de beerkelder kwamen een paar dingen die we niet 1,2,3 zouden verwachten in een stadhuis. Zeker twintig nachtspiegels (ofwel pispotten) kwamen eruit, een ondersteek en enkele zalfpotten. Dit wijst op een permanent verblijf. En dat lijkt niet direct aan te sluiten bij de kantoorfunctie van dit gebouw. Maar wel bij de aanwezigheid van een nachtwaker en een aantal gevangenen die daar de nachten doorbrachten. Waarschijnlijk hebben we hier dan ook te maken met de beerput van de nachtwaker of cipier.
Uit de beerput kwam ook een de afgebroken trekker van een (hand)vuurwapen. En een ronde, loden kogel met een diameter van 11 mm. Het zou mij niet verbazen als dit ooit tot de uitrusting behoorde van de cipier. In dat geval zal het waarschijnlijk om een pistool gaan. Het gebruik van een musketgeweer in een binnenruimte zou immers niet zo praktisch zijn, gezien de grote lengte.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Versierde trekker
De trekker is aan beide zijden versierd met gegraveerde ruiten en streepjes. Het is niet eenvoudig vast te stellen wat nu de voor- en achterzijde zal zijn. Ik ben er maar van uitgegaan dat het ontwerp een beetje aansluit op dat van de plaffertjes (of voor sommigen klappertjes) -blaffer uit mijn jeugd. Aan de voorkant staat aan de onderzijde wel eens tekst. Al zou dat ook mijn verbeelding kunnen zijn. Ik heb het hier in ieder geval niet kunnen ontcijferen. Maar misschien dat er bij iemand een belletje gaat rinkelen?
Pistolen gaan terug tot de vroege zestiende eeuw. Aanvankelijk was de werking vergelijkbaar met het musket. Daarbij moesten de kruitlading en de kogel via de voorkant geladen worden, om één enkel schot te kunnen lossen. Pas in de negentiende eeuw werd de revolver uitgevonden, waarmee je achter elkaar meerdere schoten kon lossen.
Maar zo’n trekker en kogel uit een beerput zijn voor een archeoloog al meer dan genoeg om de verbeelding te prikkelen. Om een completer beeld te geven heb ik nog een mogelijke reconstructie getekend van de ontbrekende delen…
Vondst op vrijdag wordt samengesteld door Guus van den Berg, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.
Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’
Glas-in-loodraam in het stadhuis aan de Langestraat
