Klapmuts
Vondst op vrijdag
16 januari 2026
Bij een rondje door ons depot werd mijn aandacht getrokken door de vondsten uit zes beerputten die in 1991 werden gevonden op de plek van het voormalige ABN-gebouw aan de Breedstraat. Lang geleden bestond mijn eerste grote klus voor de Alkmaarse archeologische dienst uit het inventariseren en beschrijven van precies deze vondsten. Mijn oog viel in het bijzonder op een porseleinen kommetje met een omgeslagen accoladerand.
Het kommetje heeft een versiering van bloemen en planten in blauwtinten. En die zijn dan weer aangebracht binnen verschillende vakken. Op de bodem een afbeelding van een vogel (misschien een spreeuw?) op een rots in een tuinlandschap met bamboe en iets wat lijkt op varens.
Dit soort kommetjes wordt wel aangeduid met de term ‘klapmuts’. Vermoedelijk naar een destijds bekend model hoofddeksel, vanwege die omgeslagen rand.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Vroegste import uit China
Ons kommetje werd gemaakt in China en behoort tot de vroegste import van dit type keramiek in Nederland. Dit soort vroeg porselein noemen we in Nederland ook wel ‘kraakporselein’. De geschiedenis van die benaming gaat waarschijnlijk terug op tijd waarin de vroegste ladingen porselein hier binnenkwamen per schip. De zestiende-eeuwse ontdekkingsreizen leidden in Europa tot een strijd waardoor Azië en Amerika zouden worden verdeeld in invloedssferen. In deze strijd was het heel gewoon om elkaars schepen – inclusief de bevrachting – in te nemen. Het kreeg zelfs een min of meer legaal karakter door de gezagvoerders van de eigen vloot zogenoemde ‘kaperbrieven’ mee te geven. Al was het in werkelijkheid natuurlijk niet meer dan piraterij. Begin zeventiende eeuw kwam op deze manier vloot-admiraal Jacob van Heemskerck in het bezit van een Portugees schip. En dit type schip werd ‘carraca’ genoemd, of op zijn Nederlands: ‘kraak’.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
De tuin als symbool
Vorige week beschreef Maartje hier vier kleurrijke tegels met verschillende soorten vogeltjes. Vogels, planten en (park)landschappen zie je veel terug op keramisch serviesgoed. Vaak als symbolen voor onder meer rust, geluk, bezinning en de geborgenheid van het eigen gezin.
Een symboliek die een grote rol speelt in de Chinese en Japanse cultuur. Stijltuinen waren een geliefd thema, waardoor we ze tot in de kleinste details terug kunnen vinden op beschilderd porselein. De ideale tuin is een plek waar je tot rust en reflectie kunt komen. De hortus van Den Helder heeft bijvoorbeeld een prachtige Japanse tuin, waar je dit tot in de puntjes kunt ervaren. Maar ook dichterbij, aan de Berenkoog, kun je de magie van tuinen ervaren. Namelijk in de Alkmaarse Hortus, waar ik zeker nog een keer wil gaan kijken.
Met dank aan Hortus Alkmaar voor de foto’s van de tuinen. (Fotografen Ria de Groot, Hannie van Hardeveld, Studio Renooij, Erik Boschman en Margreet Swager).
Vondst op vrijdag wordt samengesteld door Guus van den Berg, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.
Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’
Een beeldje uit een beerput aan de Breedstraat
Tinnen deksel van een (bier)kan
