Glasbouwsteen

Detail op dinsdag

27 oktober 2026

In de gevel van dit fraai ontworpen herenhuis aan de Kennemerstraatweg 147 in Alkmaar is een bijzonder bouwmateriaal gebruikt. glazen bouwsteen. Het zijn een soort glazen legoblokken, die met de open onderkant naar onderen in cementspecie worden vermetseld. Door het dikke geribbelde glas wordt het zonlicht mooi verspreid, in de hal achter de voordeur. Architect Laurens Groen was kennelijk op de hoogte van de nieuwste bouwtechnieken en materialen en wilde die ook toepassen.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

First Church of Christ Scientist

In 1924 begon architect H.P. Berlage met het ontwerpen van dergelijke persglazen bouwstenen, voor de Glasfabriek Leerdam. Die glasbouwstenen werden voor het eerst toegepast in het door hem nieuw ontworpen kerkgebouw van de First Church of Christ Scientist, in Den Haag uit 1926-27. De glazen bouwsteen in Alkmaar is van dit oudste Nederlandse type. Vermoedelijk heeft ontwerper en naaste medewerker Piet Zwart een stevig aandeel in dit ontwerp gehad, maar Berlage liet op alle ontwerp- en bouwtekeningen zijn eigen naam als ontwerper vermelden.

Dat geldt ook voor de glasbouwsteen: hoewel de distributeur adverteert met glasbouwstenen ‘volgens ontwerp van dr. Berlage’, is er ook een gedetailleerde ontwerptekening van de hand van Piet Zwart bewaard gebleven. Al in 1928 had het nieuwe materiaal hier zijn weg naar Alkmaar gevonden. Vermoedelijk is dit een verdienste van  Laurens Groen, die uit Amsterdam kwam maar zich in Alkmaar vestigde en hier een frisse architectonische wind liet waaien.

Dit detail is uitgelicht door Anne Pauptit, monumentenadviseur team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

Buitenlamp in stijl

Dit is de buitenlamp van een woonhuis aan de Eilandswal 33, aan de rand van het ‘rooie dorp’ in Alkmaar. Een lamp die waarschijnlijk gelijk met de gevel is ontworpen. Hij is aan de onderzijde van de houten luifel geschroefd en geeft prettig licht op de verhoogde stoep.

De charme van oud glas (2)

Het is niet de eerste keer dat Anne in deze rubriek de charme van oud glas belicht. In september vorig jaar had de rubriek ook deze titel. Toen ging over het glas in het raam boven de voordeur van een pand aan de Oudegracht in Alkmaar. Maar vandaag gaan we naar Stompetoren voor ons detail, naar de kerk met de stompe toren die het dorp zijn naam gaf.

Ruiten en ruitjes

Heel lang gold voor ruiten: hoe groter hoe liever en misschien is dat wel nooit veranderd. Maar vroeger had je alleen schijvenglas. Dat waren stukjes geslingerd glas, in de vorm van een schijf. Als je dan een glasvlak wilde met een bruikbare afmeting, kon dat alleen door kleine stukjes glas aan elkaar te verbinden met loodstrips. Zo kreeg je glas-in-lood.

Een schitterend bovenlicht

Boven de oorspronkelijke hoofdentree van het Sint Elisabethziekenhuis zit een bovenlicht met glas-in-lood. Naar ontwerp van Jan Stuijt.