Kerkenvisie Alkmaar

Veel kerken in ons land worden bedreigd met sluiting. Daarom wordt in diverse gemeentes een kerkenvisie opgesteld. Ook in Alkmaar wordt aan een toekomstvisie gewerkt. Dit gebeurt in nauwe samenspraak met de kerkeigenaren en andere betrokkenen. Op deze pagina houden we u op de hoogte van het proces.

Pilots en kennisplatform

Er wordt een half jaar de tijd genomen om ervaring op te doen met Kerkenpilots. Deze zijn bedoeld om het werkmodel van de concept Kerkenvisie uit te proberen. Dit wordt gedaan met een aantal theoretische voorbeelden en actuele vraagstukken die spelen in de binnenstad, dorpen en wijken. Onderdeel van de pilots is het opstarten van een kerkenplatform, een online forum voor kennisuitwisseling over actuele thema’s. Deze is binnenkort online beschikbaar voor iedereen die betrokken is bij kerken; van eigenaar tot vrijwilliger, van cultureel ondernemer tot ontwikkelaar. Het platform wordt onderdeel van de website Kerkenvisie Alkmaar die in het begin van 2022 wordt gelanceerd. De pilotperiode loopt vooralsnog van januari tot juli 2021. Met de pilots wordt toegewerkt naar een visie die past op de Alkmaarse praktijk.

Raad positief over concept Kerkenvisie Alkmaar

De opzet voor de Kerkenvisie is positief ontvangen door de raadscommissie Ruimte. In hun vergadering van 9 december 2021 gaven zij groen licht om het werkmodel van de concept Kerkenvisie uit te proberen met pilots. Aan de hand van de uitkomsten van de pilots wordt de Kerkenvisie vastgesteld.

Resultaten publieksenquête

Van september 2020 tot en met 20 oktober 2021 kregen inwoners van Alkmaar de gelegenheid mee te denken over de kerkenvisie door het invullen van een publieksenquête. Hoe belangrijk is het voor u dat kerkgebouwen blijven bestaan, vroegen we aan de deelnemers. Wat vindt u goede nieuwe functies voor een leegstaand kerkgebouw? Als er een visie komt op de toekomst van de Alkmaarse kerken, wat mag dan niet ontbreken? In totaal 550 Alkmaarders maakten van deze gelegenheid gebruik. Hun input wordt gebruikt voor de Alkmaarse kerkenvisie, die samen met kerken tot stand komt.

Bekijk de resultaten van de publieksenquête.

Hoe blijven kerken in Alkmaar vitaal?

Hoe kunnen kerkbesturen en eigenaren van niet religieuze kerkgebouwen op een goede manier de toekomst tegemoet zien? Hoe blijven deze kerken vitaal? Deze vragen treffen niet alleen de kerkeigenaren. Dit blijkt al uit de publieksenquête, want veel inwoners van Alkmaar zien kerkgebouwen als een onmisbaar deel van hun omgeving.
Voor het maken van een toekomstvisie is dan ook volop meegedacht vanuit uiteenlopende blikvelden: door mensen werkzaam in de vrijwilligersbranche, toerisme en cultuur. Door buurtconsulenten, erfgoedpartijen, makelaars, ontwikkelaars, herbestemmingspartijen en de welstands- en monumentencommissie. Ook zijn deze vragen besproken met de gemeenteraad en met medewerkers van diverse gemeentelijke beleidsvelden.

Databank, online platform en digitaal handboek
Voor de Kerkenvisie Alkmaar wordt een nieuwe website gemaakt die kan worden gebruikt als een overzichtelijke en eenvoudig te raadplegen databank. Hierop is de informatie terug te vinden uit de Tussenrapportage Kerkenvisie Alkmaar (pdf. december 2020). Zo komt er een plattegrond waar zoekopdrachten kunnen worden gegeven. Zoals alle jonge of beschermde kerken, welke in religieus gebruik zijn, kerken met dezelfde bouwstijl, geloofsrichting of grondoppervlak, of welke er in de dorpen of wijken staan. De paspoorten van de 40 kerken die nader zijn bekeken zijn hier in te zien. Dit zijn herkenbare kerkgebouwen die ofwel in religieus gebruik zijn, of die bij herbestemming het kerkinterieur hebben behouden. Voor deze kerken geldt dat hun toekomst onzeker kan zijn en dat een plan voor behoud van de religieuze functie of van het interieur nodig kan zijn. Deze 40 kerken zijn ingedeeld naar hun religieuze ontstaansgeschiedenis. In het paspoort staan de hoofdkenmerken en een cultuurhistorische beschrijving. Verder komt er voor eigenaren en mede-gebruikers informatie over regelgeving en subsidies. Ook zijn hier straks de uitkomsten van de publieksenquête te lezen.
Een interactief onderdeel van de nieuwe website is een platform, waar alle betrokken partijen elkaar kunnen vinden en elkaar kunnen helpen. De plattegrond, de paspoorten en het platform komen waarschijnlijk al dit jaar online beschikbaar.

Uiteindelijk wordt de website uitgebouwd tot een handboek voor het vitaal houden en het vitaal maken van kerken. Het wordt een handboek voor elk vertrekpunt, of dat nu religieus gebruik is, bij-gebruik, of nieuw gebruik. Ook is er advies voor het onderhoud, het gebruik van de gebouwen en informatie over subsidieregelingen. Voor het zover is, is het plan om de bevindingen en aanbevelingen uit de inspraakrondes met pilots te testen in de praktijk.

Kerkenpilots en kansenkaart: Alkmaarse kerken in de praktijk
Tot en met het voorjaar van 2022 is gereserveerd voor pilots met de kerken, kerkbesturen en kerkeigenaren in de hoofdrol. Ook wordt de kennis en ervaring van partijen betrokken die deelnamen in de participatierondes. In deze proefperiode kunnen vraagstukken rondom kerken in de praktijk worden uitgewerkt. Hoe lopen de ideale processen rondom vergunningen en herbestemming? Geeft het kerkenpaspoort hiervoor voldoende informatie? Zijn er in de wijken, dorpen of in de binnenstad andere problemen? Welk nieuw gebruik heeft een goede kans van slagen?
Van de pilotkerken wordt een kansenkaart gemaakt, met daarop per kerk een opsomming van de mogelijkheden voor een vitale toekomst. Dit helpt als voorbeeld om voor alle 40 kerken de kansen in kaart te brengen.
De uitkomsten van de pilots geven de mogelijkheid om de uitgedachte producten, processen en werkwijze optimaal te maken. Daarna kan de gemeenteraad definitief besluiten over de Alkmaarse Kerkenvisie: een digitaal handboek voor vitale kerken in de gemeente Alkmaar.

Tussenrapportage Kerkenvisie Alkmaar december 2020

De vakgroep Erfgoed van de gemeente Alkmaar leidt het proces en heeft diverse onderzoeken laten doen. Zo zijn van alle kerken de basisgegevens verzameld en is er een duurzaamheidsonderzoek gedaan. Ook zijn de cultuurhistorische en ruimtelijke kwaliteiten in kaart gebracht. De kerkeigenaren leverden informatie over leden en het (her)gebruik van het gebouw. Overigens zijn zowel de beschermde kerken als niet beschermde gebouwen meegenomen. De uitkomsten zijn verzameld in een rapport, de Tussenrapportage Kerkenvisie Alkmaar (pdf). (als de weergave niet goed is, probeer het dan via Google Chrome. Een  printversie vindt u onderaan deze pagina).
Het rapport geeft een overzicht van het kerkenlandschap zoals we dat nu om ons heen zien. Het is bedoeld voor de kerkeigenaren en voor iedereen die zich betrokken voelt bij de toekomst van de kerken. Het is een startdocument om een visie te kunnen maken voor de komende jaren: een Alkmaarse Kerkenvisie.

Project Kerkenvisie Alkmaar 2019-2022

De gemeente Alkmaar laat zich adviseren door Nicole Roeterdink van Rechurch. Zij heeft onder meer meegewerkt aan het vooronderzoek en werkt aan meerdere kerkenvisieprojecten. De Tussenrapportage is gemaakt in samenwerking met Bureau Coup, ook ervaren met kerkenvisieprojecten. Coup begeleidt in Alkmaar de inspraakrondes. Het projectmanagement is in handen Anne-Marie Goudzwaard, werkzaam bij projectbureau APPM.

Vooronderzoek

Het project is gestart in 2019 onder aanvoering van een gemeentelijk team, samengesteld uit medewerkers van de vakgroep Erfgoed en versterkt door Nicole Roeterdink van Rechurch. Dit team begeleidt het proces, dat in 2021 wordt afgerond. Er is gestart met een inventarisatie van alle kerkgebouwen. Dit zijn zowel monumenten als niet-monumenten, zowel herkenbaar als niet herkenbaar, zowel gebouwd als kerk als gebouwen met een andere oorsprong. Hiervan is de ligging, de geloofsrichting, het bouwjaar, Een aantal kerken is nader bekeken, dit zijn herkenbare kerken die of in religieus gebruik zijn, of die bij herbestemming het kerkinterieur hebben behouden. Deze zijn onder andere beoordeeld op de cultuurhistorische en ruimtelijke kwaliteit, uitgevoerd door DOOK Erfgoedwerk. En een aantal heeft meegedaan aan een duurzaamheidsonderzoek door De Groene Grachten. Met deze eigenaren zijn eerste gesprekken gevoerd over de huidige situatie en over de toekomst. Alle informatie is met kansen en aanbevelingen in kaart gebracht in de Tussenrapportage Kerkenvisie Alkmaar (pdf).

Inspraakrondes

De inspraak gebeurt in fases en verloopt grotendeels digitaal. Ook wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken. Daarna krijgen instellingen met een maatschappelijke, culturele en erfgoedfunctie een uitnodiging om mee te praten. Zij krijgen ter voorbereiding een exemplaar van de Tussenrapportage toegestuurd. Afhankelijk van het verloop van de inspraakrondes kan in de loop van 2022 een eerste versie klaar zijn van de Kerkenvisie Alkmaar.

Landelijk project Toekomst religieus erfgoed

De rijksdienst voor het cultureel erfgoed vraagt landelijke aandacht voor het kerkenvraagstuk en geeft financiële steun aan gemeentes voor het maken van een kerkenvisie. Ook Alkmaar heeft een bedrag ontvangen. Dit wordt besteed aan bijeenkomsten, procesbegeleiding en diverse onderzoeken.

Iedereen die betrokken is bij de toekomst van kerken kan terecht voor informatie, inspiratie, tips, publicaties, discussies en online cursussen op Toekomst religieus erfgoed.

Contact

kerkenvisie@alkmaar.nl

Wilt u het rapport printen? Gebruik dan deze printversie van Tussenrapportage Kerkenvisie Alkmaar (pdf).
De kerken en instanties die worden uitgenodigd voor participatie ontvangen een geprint exemplaar per post.