Pottenbakken aan het Verdronkenoord (2)

Vondst op vrijdag

3 juli 2026

Vorige week vertelde Guus over het pottenbakkersafval uit de zeventiende eeuw, gevonden bij de opgraving aan het Verdronkenoord. Op de plek waar nu de nieuwe aanbouw staat van de Sint Laurentiuskerk. Vandaag deel 2.

In de zeventiende eeuw kregen de Alkmaarse pottenbakkers steeds meer concurrentie van grote productiecentra, die hun aardewerk ver buiten de eigen stad verkochten. Juist uit die periode stammen de vondsten aan het Verdronkenoord. Tussen 1598 en 1681 waren hier vier pottenbakkers gevestigd. Daarna verdween de Alkmaarse pottenbakkersnijverheid vrijwel helemaal.

Opvallend grote potten

Wij waren dan ook benieuwd of deze pottenbakkers iets bijzonders maakten om zich te onderscheiden. Dat lijkt inderdaad zo te zijn. Tussen de scherven vonden we overblijfselen van enkele opvallend grote kookpotten, ook wel grapes genoemd. Een gewone grape had een buikdiameter van ongeveer 30 centimeter (afb 1). De exemplaren van het Verdronkenoord waren soms wel 40 centimeter breed.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

Digitale reconstructie

Dat verschil klinkt misschien niet zo indrukwekkend, maar de inhoud bleek enorm te verschillen. Omdat de potten niet heel zijn teruggevonden (afb 2) , konden we ze niet simpelweg met water vullen om de inhoud te meten. Daarom hebben we de profielen van de potten digitaal gereconstrueerd (afb 3). Zo konden we berekenen hoeveel erin paste.

Een gewone grape bleek iets meer dan 10 liter te bevatten. De grootste exemplaren van het Verdronkenoord hadden een inhoud van maar liefst 30 liter. Zo’n pot woog leeg al ongeveer zeven kilo. Half gevuld met soep of pap tilde je al snel meer dan twintig kilo!

Op bestelling

Misschien was het juist wel het uitzonderlijke formaat waarmee de Alkmaarse pottenbakkers zich onderscheidden in een markt waar de concurrentie steeds groter werd. En maakten ze deze enorme kookpotten op bestelling, bijvoorbeeld voor herbergen of tehuizen. Dit soort forse grapes vond je immers niet zo snel op de markt!

Vondst op vrijdag wordt samengesteld door Guus van den Berg, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’

Pottenbakken aan het Verdronkenoord (1)

Begin september 2025 deden onze archeologen een opgraving aan het Verdronkenoord. Deze keer hoopten de archeologen op pottenbakkersafval. Dat kwam inderdaad naar boven.

Strijkglas van het Verdronkenoord

Aan het Verdronkenoord in Alkmaar, bij de ingang van de Laurentiuskerk, zijn onze archeologen sinds dinsdag druk aan het graven. Jesper van archeologenbureau Argo vertelt over het strijkglas uit de zeventiende eeuw.

Sint Laurentiuskerk, Verdronkenoord

Open op Open Monumentendag op zaterdag van 10 tot 17 uur. De rooms-katholieke Sint Laurentiuskerk is één van de vroegste werken in Noord-Holland van de beroemde architect Pierre Cuypers uit Roermond. Het is een kerk op de plattegrond van een Latijns kruis.