Vier vreemde eenden

Vondst op vrijdag

9 januari 2026

Onze depotbeheerder Maartje Kramer trof bij het registreren van vondsten een paar vreemde eenden in de bijt… Vier zeventiende-eeuwse tegeltjes met vogels waarover ze niets terugvindt in het registratiesysteem. Wat zijn het voor vogels en waar zijn de tegels gevonden? Wie het weet mag het zeggen.

Eén van mijn taken als depotbeheerder is het registreren van objecten. Elk object dat ooit gevonden is, krijgt een nummer en komt in een systeem. Zo kun je het object en de bijbehorende informatie altijd terugvinden. Alleen kom je soms vondsten tegen waar geen nummer op staat, waar niks over bekend is of waar een nummer op staat dat niet klopt…

Tegels van vogels

Wij hebben in ons depot veel bakken staan met tegeltjes. Mijn oog viel op vier lieftallige tegels met afbeeldingen van vogels. Op elk tegeltje stond netjes een registratienummer. Met zo’n nummer kan ik zoeken in ons collectieregistratiesysteem. Zo kan ik eenvoudig vinden van welke opgraving het komt en vind ik meteen extra informatie over het object. Alleen kwam ik nu voor een mysterie te staan. In de code staat altjd een jaartal plus een afkorting van de vindplaats. Zo kon ik zien dat deze tegeltjes van een opgraving aan de Laat komen, in 1996. Maar ik kon nergens maar dan ook nergens iets vinden over een opgraving aan de Laat in dat jaar. Peter Bitter, die jarenlang onze stadsarcheoloog was en die ons nu ondersteunt als vrijwilliger, kwam helpen. We checkten ook de informatie over opgravingen in 1994, 1997 en 1998 op de Laat, maar helaas geen resultaat.

Polychrome tegels met hoekmotief

Maar nu de tegeltjes. Het zijn vier polychrome tegeltjes uit het midden van de zeventiende eeuw. Ze komen uit ongeveer 1640-1660 en hebben alle vier een hoekmotief. Polychroom betekent eigenlijk meerkleurig. Het zegt verder niets over de techniek die is gebruikt. Het geeft alleen aan dat er meer kleuren zijn gebruikt. En zo’n decoratie in de hoeken, noem je liefkozend een spinnetje.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

17e-eeuwse tegel met haan. De vindplaats is niet bekend.

17e-eeuwse tegel met wellicht een winterzanger? De vindplaats is niet bekend.

Nederlandsche vogelen

Voor meer informatie over de vogels heb ik gebruikgemaakt van de vijfdelige reeks ‘Nederlandsche vogelen’ (1770-1829). Nederlandsche vogelen van Nozeman en Sepp | KB, de nationale bibliotheek

Tegel 1 is overduidelijk. Hier zie je een haan met rode kam en met lange sierveren aan de achterkant. In mooi 17e-eeuws Nederlands een gewoonhuishoen.

Op tegel 2 zien we een vogel op een groene tak met bladeren. De kop deed mij direct denken aan een fazant. Vooral door het gele oog en de donkere kop en de houding, alleen komt het totaal niet overeen met de staart. Het zou eventueel nog een pimpelmees kunnen zijn, met flink wat vrijheid van de maker.

Op tegel 3 hebben we een vogeltje dat zit op een takje met besjes. Het is een wat fijner geschilderd vogeltje met veel details in de verenpatronen. Het takje waarop het beestje zit, heeft ook meer details aan de bladeren en er zitten besjes op. Kan misschien een winterzanger zijn?

Het laatste diertje, op tegel nummer 4, is de vogel met de groene kop. Deze extreme afscheiding vergeleken met de rest van het lijfje komt erg raar over, vooral met de gehaakte snavel. Waarbij ook weer flink wat vrije geest van de schilder is toegevoegd. Mijn gok: een huismus.

Niet dezelfde schilder

Als je ze alle vier bekijkt, dan lijken de tegels wel van dezelfde maker, maar niet van dezelfde schilder. De overeenkomst zit vooral in de spinnetjes in de hoeken. De twee vogeltjes die rusten op de groene tak, lijken van dezelfde hand te zijn. Maar het vogeltje met de besjes lijkt echt van een andere schilder met een hoger niveau En ook het haantje is erg fraai gemaakt met wat fijnere details.

Het blijft gissen, het blijft een mysterie. Zowel welke vogels we zien als waar de tegels nu echt vandaan komen…

Deze Vondst op vrijdag werd samengesteld door onze depotbeheerder Maartje Kramer

Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’

Tegels van de helikopterplaats

Op dit moment ben ik druk bezig de vondsten te beschrijven van de opgraving, afgelopen najaar, aan de Metiusgracht. Dit stuk grond, achter het ziekenhuis, tegen de Alkmaarse hout, was voorheen een landingsplaats voor helicopters maar wordt nu toegevoegd aan het park.