Leipannen als lekdorpels

Detail op dinsdag

20 oktober 2026

Voor de goedkope zelfstandige huisvesting van ouderen werd in 1914 een prijsvraag uitgeschreven. Voor de woningen was een nieuw stuk grond gereserveerd, achter de Bergerweg. De architecten Bijvoet en Duiker wonnen de wedstrijd, en in 1920 trokken de eerste bewoners in de nieuwe ‘Karenhuizen’ aan de Krelagestraat.

Geen dure materialen

Het winnende ontwerp moest het niet hebben van dure materialen zoals koper en natuursteen. In plaats daarvan zouden de gevels helemaal uit hout en baksteen bestaan. Maar dan wel met een uitgekiende vormgeving. Zelfs voor de lekdorpels of waterslagen onder de gevelkozijnen bedachten ze een eenvoudige oplossing. Een doeltreffende detaillering zonder gebruik van natuursteen. De dorpels werden gevormd door gebogen leipannetjes, om en om gemetseld.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

Een standaard molenleipan

In feite zijn het simpele gebakken (en gebogen) plakjes klei, die gewoon in de handel waren. Maar dan als molenleipan. Als de zon op zo’n pan schijnt, krijg je door de vorm een heel aparte schaduwwerking. Ook op de plekken waar ventilatieopeningen nodig waren in de buitenmuren, werden de gebogen leipannetjes ingemetseld.

Het complex, waar zowel oudere mannen als vrouwen zelfstandig konden wonen, kreeg de naam Karenhuizen. Genoemd naar Karen Petersen die dit toen erg moderne idee destijds introduceerde in Denemarken. De Karenhuizen werden in 2002 aangewezen als Rijksmonument. Goede architectuur hoeft dus niet altijd duur te zijn.

Dit detail is uitgelicht door Anne Pauptit, monumentenadviseur team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

Een onalledaagse regenkering

Het detail van vandaag is in feite gewoon een hergebruikte nokvorst. In dit geval gebruikt als waterkering boven een smal raampje in de zolderverdieping.

Knipogen in gres

In de jaren vijftig werd in Alkmaar Zuid een ruim opgezette nieuwe wijk ontworpen, Helemaal gericht op autoverkeer. Met moderne flatblokken met veel glas en licht, brede straten met voorsorteervakken en ruime verkeerspleinen.

Perrongebouw met tijgerstreep

Onder de ijzeren overkappingen op het Alkmaarse treinstation werden in 1927 nieuwe perrongebouwen gemaakt. Een ervan is in gebruik bij de facilitaire dienst. Het is geblindeerd en overgeschilderd. Een ander perrongebouw is in gebruik als wachtruimte voor reizigers, en dat gebouw is aan de buitenzijde nog gaaf.