Gevoelloos nageslacht verkoopt mij voor afbraak

Archeoblog door Nancy de Jong

18 juli 2026

Deze week dook ik voor mijn werk in de geschiedenis van de Friese Poort, een voormalige stadspoort in Alkmaar. En wat bleek? Deze poort was in de 19de eeuw het toneel van een ware erfgoedstrijd. De Friese Poort bestond uit een binnen- en buitenpoort. Vooral de buitenpoort was echt een kunststukje en leek op een klein kasteeltje met vier torens, volgens oude bronnen geïnspireerd op voormalig kasteel Torenburg. Dat het aanzicht gewaardeerd werd blijkt wel uit de vele prenten die van deze poort gemaakt zijn.

Verontwaardiging

Toen in de 19de eeuw het Noord-Hollands kanaal gegraven werd moest deze prachtige poort wijken. Vanwege felle protesten tegen de sloop werd het kanaal in eerste instantie zelfs om de poort heen gelegd. Helaas konden grote schepen de bocht niet nemen en uiteindelijk werd besloten dat de poort alsnog moest wijken.

Het besluit leidde tot veel verontwaardiging en de sentimenten zijn duidelijk te lezen in de kranten uit die tijd. Zo kwam ik via een artikel een passage tegen uit een satirisch-politiek weekblad “Janus”. De redacteur van dit weekblad was niemand minder dan gevangene Jacob Eduard de Witte die op dat moment een gevangenisstraf uitzat in Alkmaar vanwege zijn betrokkenheid bij een poging om in 1782 het eiland Schouwen aan de Engelsen over te leveren. Blijkbaar kreeg hij nogal wat vrijheden waaronder het redigeren van een politiek weekblad, wat op zich alweer een bijzonder verhaal is

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

Versje aan de poort geplakt

De Witte trok zich het lot van de Friese Poort duidelijk aan want hij trekt in een artikel behoorlijk van leer en meldt dat er binnenkort een werk verschijnt waarin de poort spreekt:

’t Gevoelloos Nageslacht verkoopt, om geld te krijgen.
Mij Oude Vriessche Poort, voor afbraak, uit de hand
Mij, die het Spaansch Canon, zoo dapper bragt tot zwijgen
Mij, die een sieraad was in ’t vrije Nederland!
Waar wil dat eind’lijk heen, Balstuurige Bataven!
Jaagt gij de Aloudheid zelf verachtlijk aan den Dijk?
Welaan: sticht op mijn grond een kerker voor uw slaaven
Opdat het fraaijst contrast in Alkmaars muren prijkt!

Blijkbaar werd dit versje dat doordrenkt was van spot en verontwaardiging aan de poort geplakt.

Het mooie van dit soort vondsten is dat je zoveel meer ziet dan alleen nieuwsfeiten. Dit soort eerstehands bronnen geven een beeld van discussies en emoties die in die tijd leefden. Daarnaast levert het artikel ook nog eens nieuwe inzichten op over de constructie van de binnen- en de buitenpoort.

Ik blijf me verbazen over wat oude kranten verborgen houden, niet alleen aan informatie maar ook aan historisch besef. Erfgoeddiscussies lijken soms iets van onze tijd maar de Alkmaarders van tweehonderd jaar geleden maakten zich er minstens zo druk om!

Deze blog is geschreven door Nancy de Jong, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.