Like, deel en doneer… anno 1875
Archeoblog door Nancy de Jong
15 augustus 2026
Lezend in de kranten uit de negentiende eeuw kom ik veel protesten tegen over gebouwen die dreigden te verdwijnen. Tot mijn verrassing kwam ik een crowdfundingsactie uit 1875 tegen om de toren van het diaconiehuis te redden (bij ons beter bekend als de toren van Sonoy). Hoe bijzonder is dat!
“Een oude bekende dreigt u en ons te ontvallen”, zo begint de protestbrief. “Gij weet het reeds, de toren van het diaconiehuis verkeert in bouwvalligen toestand, en, wijl de benoodigde fondsen tot zijne herstelling niet aanwezig zijn, wijl de toren voor de instelling waartoe hij behoort, volstrekt niet noodzakelijk is, wordt eene slooping meer en meer waarschijnlijk. Wat dunkt u, mogen wij dat aanzien? Gij kent die toren zooveel jaren als gij hier gewoond hebt, of, zijt gij Alkmaarder van geboorte van kindsbeen af. Het moet u, langs de Nieuwesloot gaande, meermalen getroffen hebben, hoe aardig die toren zich achter de antieke poort en de lindeboomen der binnenplaats voordeed; welk een teekenachtig stadsgezichtje zich daar aan uw oog vertoonde, in kleur en lijnen veel aantrekkelijker dan zoo mening bouwwerk van onze dagen; een schilderijtje, dat u ook iets te denken gaf en sprak van vroegere tijden, toen het diaconiehuis, nog met den vroegeren tuin door eene gracht omringd, eene woonstede van geestelijke zusters, vervolgens de zetel van aanzienlijke geslachten als het ware een ridderhofstad te midden van eener bewalde stede was. En wandelde gij langs vest en elders, gij merkte zeker wel een en andermaal op, hoe vriendelijk dat torentje over huizen en boomen in het rond keek. Wij meenen, gij moet er hart voor gekregen hebben; het zou u innig leed doen indien het moest verdwijnen nadat reeds zooveel, dat bijdroeg tot het eigenaardig karakter van Alkmaar als oudhollandsche stad, is verloren gegaan. Indien onze stad een harer torens, wij mogen niet alleen op eigen gezag, maar ook op dat van zeer bevoegde kunstrechters gerust zeggen, een harer sieraden moest missen. Zou het u niet wat waard zijn zoodanig verlies te verhouden, zoudt gij de blaam op uw willen laden van onverschillig de afbraak aan te zien van een gebouw, dat den vreemdeling tot stilstaan noopt en dat menige stad ons mag benijden? Ook om de eer van Alkmaar zoudt gij dat zeker niet gedoogen. Wij althans meenden, dat gij, werd de gelegenheid geopend eener bijdrage te offeren voor het behoud van den diaconiehuistoren, gaarne een blijk zoudt willen geven uwer belangstelling, van uwen kunstzin, van uw besef wat gij als Alkmaarders schuldig zijt te doen.”
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto)
Zo, dat is nog eens een prachtig en bepaald niet subtiel betoog waarbij het geweten van de lezer stevig wordt aangesproken. Wie niet meebetaalt aan het behoud van de toren, is volgens de schrijver medeschuldig aan het verlies van een Alkmaars sieraad. Dit artikel laat zien hoeveel waarde men toen al hechtte aan het stadsbeeld en het eigen karakter van Alkmaar. Blijkbaar was men zelfs bereid daarvoor de portemonnee te trekken.
P.S. Het verhaal liep goed af, het torentje staat er nog!
Deze blog is geschreven door Nancy de Jong, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.
Toren van Sonoy / Hof van Sonoy
