Een gegraveerde achttiende eeuwse beker uit de beerput

Vondst op vrijdag

18 september 2026

Deze week is de beurt weer aan Maartje voor Vondst op Vrijdag. Zij koos een vrijwel complete, gegraveerde glazen beker uit de opgraving op het Canadaplein in 2000. De beker werd gevonden in een beerput die tussen ongeveer 1725 en 1785 in gebruik was.

Tijdens deze opgravingen op het Canadaplein werden veel vondsten gedaan. Wil je hier meer over weten? Dan kun je op onze website bij publicaties RAMA 17 ‘Voor de Vest’ downloaden. De beker is in 2000 vakkundig in elkaar gezet door ons archeologisch team.

In het Deventer Systeem, valt de beker onder het type GL-BEK-6a. Het Deventer systeem is een indeling die archeologen gebruiken om glas- en aardewerken vondsten te beschrijven en te dateren. Het gaat om een dikwandige, conische beker van kleurloos glas met een verdikte bodem. Aan de onderzijde is nog het weggeslepen pontilmerk zichtbaar. Dat is een spoor van het productieproces.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

Sodakalkglas

Waar mijn oog op viel bij deze beker, is de versiering van het glas. Met behulp van een slijpwieltje zijn decoraties in het glas gegraveerd. Deze techniek staat bekend als radgravure.
Op de wand zien we twee cartouches met daarin een duif op een tak. Tussen deze afbeeldingen staan twee decoratieve, zogenoemde pseudo-wapenschilden.

Zulke gegraveerde bekers waren in de achttiende eeuw geliefde drinkglazen. Ze getuigen van vakmanschap en gevoel voor detail.
De beker is gemaakt van krijtglas, ook wel sodakalkglas genoemd. Door kalk aan het glas toe te voegen, werd het sterker en duurzamer. Na eeuwen in de bodem heeft het oppervlak een matte, licht glanzende verkleuring gekregen. Dit heet irisatie en dat ontstaat door chemische processen in de grond. Het is een bekend verschijnsel bij archeologisch glas.

Op basis van de vorm en decoratie wordt de beker toegeschreven aan een werkplaats in Duitsland of Bohemen. De vondst laat zien dat luxe gebruiksvoorwerpen van ver weg ook in Alkmaar terechtkwamen. Zo blijkt een eenvoudige beerput een onverwachte bron van informatie over handel en het dagelijks leven van ruim 250 jaar geleden!

Deze Vondst op vrijdag werd samengesteld door onze depotbeheerder Maartje Kramer

Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’

Kometenbeker

Het is vandaag op de kop af 36 jaar geleden dat de Hubble Space Telescope werd gelanceerd. Het inspireerde Guus voor het onderwerp van deze Vondst op Vrijdag, een echte ‘kometenbeker’ uit de eerste helft van de zeventiende eeuw.

Een beker met wafels

Ik ben nog steeds bezig met het determineren van vondstmateriaal dat naar boven kwam bij de opgraving aan de Metiusgracht, op het terrein achter het ziekenhuis. Uit één van de vele (afval) kuiltjes kwamen de FRAGMENTEN van dit fraaie drinkglas van een ongeveer 18 cm hoog.

Knobbelbekers

Pas keek ik naar ‘Tussen kunst en kitsch’. En onder de grote hoeveelheid besproken voorwerpen kwam ook een klein glazen bekertje aan bod dat de bezoeker had gevonden in een berg grond. Direct ging bij mij een belletje rinkelen, want van dit type bekertje hebben wij er verschillende in onze collectie.

Glazen beker uit beerput Voordam

Ook voor de glazen beker van woudglas van deze week deden we weer een greep in de beerput die in 1992 werd aangetroffen aan de Voordam en die ooit hoorde bij een pand aan De Dijk.