Bernard Nieuwentijt: de domineeszoon die de wetenschap én het geloof verdedigde
De hervormde kerk van West-Graftdijk is niet alleen bijzonder vanwege de geschiedenis. Hier werd op 10 augustus 1654 ook Bernard Nieuwentijt geboren, de zoon van de dominee. Hij groeide uit tot een van de bekendste geleerden van het Schermereiland. Als wiskundige, natuurkundige, arts en theoloog verwierf hij grote bekendheid. Zijn boeken werden zelfs in verschillende talen vertaald.
Los van Graft
De kerkelijke geschiedenis van West- en Oost-Graftdijk begon al iets eerder. In 1645 maakten beide dorpen zich los van de kerk van Graft. Enkele jaren daarvoor had Meyndert Cornelisz zijn huis en erf in West-Graftdijk voor 1100 gulden verkocht aan het kerkbestuur, zodat er kerkdiensten konden worden gehouden. Ook in Oost-Graftdijk werd een woonhuis ingericht als kerk én school. Na enkele jaren werden beide gebouwen verbouwd tot echte kerkjes.
In 1651 verrees de hervormde kerk van West-Graftdijk. Het oorspronkelijke uurwerk uit 1654 is bewaard gebleven en is tegenwoordig te zien in een museum in Noord-Brabant.
Van de universiteit gestuurd
Bernard Nieuwentijt bracht zijn eerste levensjaren door in de pastorie naast deze kerk. Zijn studietijd verliep niet zonder hobbels: hij werd van de universiteit in Leiden verwijderd. Daarna vervolgde hij zijn opleiding geneeskunde in Utrecht. Uiteindelijk maakte hij naam als arts, wiskundige, natuurkundige én theoloog.
Hoewel hij veel waarde hechtte aan wetenschap en rationeel denken, zag Nieuwentijt daarin geen tegenstelling met het geloof. Integendeel. Hij verzette zich juist tegen wat hij het ‘ongodisme’ noemde: de opvatting dat er geen God of hogere macht bestaat en dat de wereld alleen vanuit de rede en de wetenschap verklaard kan worden. Daarbij ging hij zelfs de discussie aan met de beroemde Duitse filosoof en wiskundige Gottfried Wilhelm Leibniz.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Spraakmakend boek
Om zijn ideeën uit te leggen schreef Nieuwentijt het boek Het regt gebruik der wereltbeschouwingen. Het verscheen in verschillende vertalingen en werd ver buiten Nederland gelezen. In het boek laat hij zien hoe de natuur, de natuurlijke wetten en de wereld om ons heen volgens hem juist wijzen op het bestaan van een schepper. Daarbij schrijft hij onder meer over de zichtbare wereld, de menselijke natuur, de menselijke drijfveren en de natuurlijke orde die volgens hem overal terug te vinden is.
Verhalen over de Dorpskerk in West-Graftdijk
Protestantse Kerk (Dorpskerk) West-Graftdijk
