De eerste ambachtsschool voor Alkmaar en Omstreken
De eerste ambachtsschool in Nederland werd in 1861 opgericht in Amsterdam. Al snel kwamen er ook scholen in andere grote steden. In 1892 vond een aantal Alkmaarders, waaronder de bekende Cornelis Bosman van de rederij ‘Alkmaar Packet’, dat hun stad niet achter kon blijven bij deze ontwikkelingen. Dankzij overheidssubsidie en een forse lening van een aantal inwoners was er al in 1893 voldoende kapitaal om een ambachtsschool te openen. De school werd samen met de Burgeravondschool gehuisvest in een groot pand op de westhoek van de Doelenstraat en de Gedempte Nieuwesloot.
Groot succes
De ambachtsschool was meteen een groot succes. Je werd er in 3 jaar tijd opgeleid voor timmerman, smid, meubelmaker, kleermaker of schilder. Daarnaast werden er allerlei vakcursussen gegeven, ook in de avonduren. Voorzien van je diploma, kon je bij een baas meteen al een hoger loon eisen dan een ongediplomeerde knecht. De leerlingen kwamen uit Alkmaar en de wijde omgeving. Bij de oprichting dacht men aan een school van maximaal 100 leerlingen maar na 3 jaar waren het er al 150. De leerlingen kwamen niet alleen uit Alkmaar, maar bijvoorbeeld ook Beverwijk, Den Helder en Hoorn.
Het schoolgebouw was al spoedig veel te krap en rond 1910 was men druk aan het zoeken naar een nieuwbouwlocatie. De gemeente wilde de nieuwe school graag ergens buiten de binnenstad, vanwege mogelijke overlast van de leerlingen en het lawaai van de apparatuur. Men dacht aan een terrein bij de Hoornse Vaart. Het schoolbestuur voelde hier weinig voor: men vond het te ver buiten de stad en gevreesd werd dat de leerlingen in de verleiding zouden komen om te gaan spelen op de in de vaart gelegen houtvlotten met alle gevaren van dien.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Een nieuwe school aan de Bergerweg
Na wat geharrewar werd men het eens over de locatie Bergerweg en in april 1913 opende de nieuwe ambachtsschool haar deuren in aanwezigheid van de minister van Binnenlandse Zaken en de Commissaris van de Koningin. De architecten van het statige nieuwe gebouw waren P.N. Leguit en
H.W. Hanrath. De bouwkosten bedroegen ruim 238.000 gulden. De Alkmaarsche Courant was lyrisch over het gebouw, een ‘schoolpaleis, dat aan voornaamheid degelijken eenvoud paart’. De school bestond uit een hoofdgebouw met twee verdiepingen en een achtergebouw, dat door een gang verbonden was met het hoofdgebouw. In het achtergebouw bevonden zich de smederijen.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto)
Een modern gebouw
De nieuwe school was voorzien van centrale verwarming en elektrisch licht. In de hal en in de gangen waren terrazzovloeren gelegd op een ondergrond van gewapend beton. Met name de toepassing van beton was nieuw. Ook de lokalen op de verdiepingen kregen betonnen ondervloeren – weliswaar zonder wapening – met een houten dekking. De smederijen en de metselaarswerkplaats op de begane grond hadden vloeren van straatklinkers. De ramen in het centrale trappenhuis waren voorzien van glas-in-lood. De bouw ging voorspoedig, al traden er wel meteen al scheuren op in de terrazzovloeren.
Van typograaf tot automonteur
In de nieuwe school werd het lessenpakket al snel enorm uitgebreid. In 1914 kwam er een cursus voor typografen, in 1918 een cursus die opleidde tot een machinisten-examen en in 1919 een cursus rijwiel-, motorrijtuig- en autotechniek. In 1921 kreeg de school een geheel nieuwe smederij en bankwerkerij. Het aantal leerlingen van de ambachtsschool nam in de loop der jaren toe tot maar liefst 850 in 1968, om daarna weer te dalen. Er zaten niet alleen jongens op de school. De kleermakerij bijvoorbeeld leidde ook veel meisjes op.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Uitbreidingen
In 1923 werd naast de school een conciërgewoning gebouwd. Dit gebeurde door de eigen leerlingen, die hiermee wel een zeer bijzonder bewijs van hun kunnen afleverden. In 1930 werd de smidswerkplaats flink uitgebreid. Ook in de avonduren was de school open. Allerlei cursussen werden gegeven. Zo begon de opleiding tot brood- en banketbakker in 1937 als avondcursus; na de oorlog kwam er een volwaardige dagcursus banketbakken. Vooroorlogse plannen van architect Saal om de school uit te breiden kwamen niet tot uitvoering. Uiteindelijk werd in 1952 begonnen met een flinke verbouwing van de school. Alles werd aangepast aan de moderne eisen. Architect was ir. C. Keesman. Er kwam een verdieping op het achtergebouw, de banketbakkerij werd vernieuwd, evenals de vloeren, de centrale verwarming en de elektrische installatie. De houten raamkozijnen werden vervangen door stalen.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Het onderwijs veranderd
In 1953 ruilde men de term ambachtsschool in voor lts (lagere technische school). Ook het onderwijs veranderde. Er kwamen steeds meer algemeen vormende vakken. De beroepsopleiding werd anders. Leerde men vroeger echt een vak, nu ging het meer om het leren van algemene beroepsvaardigheden, waarop later in het beroepsleven kon worden voortgebouwd. Het aandeel van de echte praktijkuren in het vakkenpakket daalde van 88% in 1930 tot slechts 22% in 1978. In de jaren 90 fuseerde de school met andere opleidingen. De scholengemeenschap ‘Willem Blaeu’ ontstond. Steeds meer nadruk kwam te liggen op het algemeen vormende aspect van het onderwijs, samenkomend in de oprichting van het VMBO in 1999. In 2010 verhuisde al het vakonderwijs van het Willem Blaeu naar het nieuwe Van der Meij College aan de Hoornse Vaart.
Een nieuwe toekomst
In 2011 begon de ambachtsschool aan een nieuw bestaan als centrum voor cultuur en erfgoed. Het Regionaal Archief Alkmaar is één van de nieuwe gebruikers van het gebouw, samen met de Cultuur Compagnie en de afdeling Archeologie van de gemeente Alkmaar. In de zomer van 2011 is achter de ambachtsschool, op de plaats van de afgebroken aanbouwsels van het oude hoofdgebouw, begonnen met de bouw een nieuw groot archiefdepot. Het depot zal begin 2013 open gaan.
Verhalen over de Voormalige Ambachtsschool
Voormalige Ambachtsschool / Kunstuitleen Alkmaar
