De symboliek van de Zwaan

Dit gebouw heette al De Groene Zwaan voordat het een cultureel centrum werd. En die naam is niet zomaar gekozen. Hij verwijst naar het verleden van het gebouw, maar ook naar een nieuw begin. Je ziet de zwaan niet alleen terug in de gouden windwijzer op het dak. Dit centrum was vroeger een Lutherse kerk en binnen die kerk heeft de zwaan een bijzondere betekenis. En de kleur groen staat vaak symbool voor groei en vernieuwing. Dat paste goed bij de nieuwe bestemming die het gebouw eind jaren zestig kreeg.

Na de Tweede Wereldoorlog liep het aantal kerkgangers in de Lutherse kerk in De Rijp sterk terug. Daardoor was het onderhoud van het gebouw steeds moeilijker te betalen. Om te voorkomen dat de kerk in verval zou raken, werd een stichting opgericht. In 1969 werd het gebouw verkocht aan de stichting, die de naam De Groene Zwaan kreeg. Dat gebeurde onder de voorwaarde dat het gebouw ook gebruikt kon blijven worden als kerk.

De kerk werd flink gerestaureerd en ingericht voor onder meer feesten en concerten. Nog steeds is de Groene Zwaan een sociaal en cultureel centrum voor iedereen in en om De Rijp.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

Maar waar komt die zwaan vandaan?

‘’Zij zullen nu een gans braden, maar over honderd jaar zullen zij een zwaan horen zingen. Die zullen zij moeten verdragen. Daar zal het ook bij moeten blijven, zo God wil.’’

Dit zouden de woorden zijn van Johannes Hus, een Tsjechische hervormer (ca.1370-1415). Hus is Boheems voor ‘gans’ en deze woorden zou hij hebben geschreven in een brief naar de gemeente in afwachting van zijn vonnis. Hus was gearresteerd voor ketterij, nadat hij zijn bedenkingen over de Rooms-Katholieke kerk uitsprak en opschreef. Je zou kunnen zeggen, dat Johannes Hus met deze woorden de komst van Maarten Luther 100 jaar van tevoren al voorspelde.

In het begin van de vijftiende eeuw begon Hus als priester zijn kritiek op de kerk te uiten. In 1409 wordt hij door de bisschop geëxcommuniceerd. Hij wordt verstoten van de kerk en zal dus ‘in de hel belanden’. Maar in 1412 spreekt de paus een banvloek uit over Hus. Het Grote Anathema, ofwel de ‘sociale doodstraf’. Dat betekende dat mensen hem moesten negeren. Ze mochten hem niks verkopen en niks te eten geven. Daar bleef het echter niet bij. Hus wordt op 6 juli 1415 alsnog ter dood veroordeeld, en belandt op de brandstapel.

(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)

Het begin van de Reformatie

100 jaar later, klaagde Maarten Luther de katholieke kerk aan. Met 95 stellingen beschrijft hij de misstanden in de kerk. Zoals bijvoorbeeld het ‘aflaten’, waarbij je je straf kon ontwijken door geld te betalen aan de kerk. Dit document leidde tot de Reformatie en de oorsprong van het protestantisme. Het familiewapen van Luther? De zwaan!

Heeft Hus dan echt de reformatie vanuit Luther voorspeld? In de brieven van Hus werd zeker wel gesproken over de gans, maar of die zwaan ook werkelijk werd genoemd? Het kan goed zijn dat het Luther zelf is die dat verband heeft gelegd. Want pas in 1531 verwees hij naar de manier waarop Hus een voorspelling had gedaan met het noemen van een gans en een zwaan. Luther deelde dezelfde kijk op de katholieke kerk als Hus en zag hem dan ook als voorloper van de Lutherse reformatie. De zwaan werd het symbool van het lutherse geloof. En die zag je overal in terug. Van titelbladen van Bijbels tot en met windwijzers en tegels, overal zag je een zwaan. Net als hier in De Rijp, bij dit beeldschone pand aan de Rechtestraat.