Identiteit terug voor joodse synagoge Hofstraat
December 2011, artikel uit de Nieuwsbrief van Monumentenzorg en Archeologie 33
De joodse synagoge is sinds december 2011 weer het stralende middelpunt van de Hofstraat. Op 15 december werd de restauratie en herbestemming van het complex afgerond door Woningstichting Van Alckmaer. De synagoge heeft zijn oude indeling terug, het rituele bad is hersteld en het voormalige rabbihuis en de school zijn geschikt gemaakt voor bewoning. Naast de synagoge is een gloednieuw multifunctioneel centrum gebouwd. Het gebouw heeft de uitstraling van weleer terug en vooral de voorgevel is weer gezichtsbepalend in het straatbeeld.
Nieuw glas in lood en handgeschilderde Hebreeuwse teksten
De Stichting Alkmaarse Synagoge werd op 2 juli 1997 opgericht met als doel de voormalige synagoge zijn joodse bestemming terug geven in de vorm van een joods multifunctioneel centrum. De synagoge is van 1802 tot 1942 in gebruik geweest bij de joodse gemeente. Na leegstand kwam het
pand in handen van de baptistengemeente die het van 1952 tot 2010 heeft gebruikt. In 2009 is het complex aangekocht door Woningstichting Van Alckmaer die de restauratie en herbestemming uitvoerde. Van Alckmaer heeft de synagoge op haar beurt overgedragen aan de Stichting Alkmaarse synagoge.
De synagoge is in oude luister hersteld en de joodse identiteit is weer duidelijk van de gevel afleesbaar. Zo zijn de twee hebreeuwse teksten er weer opgeschilderd en is het grote venster voorzien van gekleurd glas in lood.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Glas-in-loodraam
Letterlijk stralend zijn de kleuren van het grote glas-inloodvenster. De huidige voorgevel werd gebouwd in 1826 en kreeg eind negentiende eeuw het kenmerkende ronde raam, naar een ontwerp van stadsarchitect W.F. du Croix.
De baptisten, die het raam hadden aangebracht, wilden het graag meenemen naar hun nieuw stek. Dus werd naarstig gezocht naar informatie over het ronde venster. Hoe zag dat eruit toen het pand nog in gebruik was als synagoge? Uitgangspunt van de restauratie was het terugbrengen van
de joodse synagoge naar de situatie in 1942. Een toevalstreffer op internet zorgde voor een prachtige foto die we kunnen dateren na 1932 en voor de ingebruikname door de baptisten. Op het randje van die foto is te zien dat het bovenste gedeelte van de kap al is verwijderd. Van deze
ingreep hebben we een bouwtekening uit 1932. Op de foto is een stervormig ontwerp te zien met in het midden een davidsster. Het venster is op basis hiervan gereconstrueerd.
Omdat de foto in zwart-wit was, zijn de kleuren een nieuwe interpretatie, ontstaan door samenwerking tussen Gerda Ephraïm (bestuurslid Stichting Alkmaarse Synagoge) en Roel Hildebrand (de Alkmaarse Glazenier). In de achtergevel is ook een nieuw rond glas-in-loodvenster aangebracht,
geïnspireerd op een ornament in het plafond.
Hebreeuwse teksten
Op de gevonden foto zijn ook de teksten op de gootlijst en boven het portiek goed te zien. Op basis hiervan heeft architect Izak Salomons, adviseur van de Stichting Alkmaarse Synagoge, de tekst gereconstrueerd. Op de bovenste lijst van de voorgevel stond in het hebreeuws de tekst van de
profeet Haggai: ‘De heerlijkheid van dit laatste huis zal groter worden dan van het eerste…’.
Boven de ingang: ‘Wij betreden het huis Gods met gevoel van eerbied’. De letters lopen over de rondingen van de profilering van de gootlijst heen, wat mooi te zien is op de foto van de schilder in actie. Max en Leonieke Polman (vader en dochter) hebben samen opnieuw de teksten op de lijsten
aangebracht. Met de hand. Echt vakmanschap dus en, zoals dat hoort bij een hebreeuwse tekst, van rechts naar links!
