Nieuw Nieuwlanderhek moest wel historisch verantwoord zijn
“Vakmanschap staat bij ons centraal, maar dit is echt next level”
Sinds kort staat op de Popmansbrug weer een houten hek. Het is een replica van het Nieuwlanderhek dat hier tot 1882 stond. Daarmee kreeg een eeuwenoude toegangsroute tot de stad opnieuw een herkenbaar gezicht. Aan de reconstructie ging nog heel wat historisch onderzoek vooraf. Ook omdat er als voorbeeld slechts één vage oude foto was. “Wij wilden dat het resultaat historisch verantwoord zou zijn,” zegt monumentenadviseur Anne Pauptit. Door een nauwe samenwerking met alle partijen is dat zeer goed gelukt. Het hek staat in een monumentale omgeving, als onderdeel van het bolwerk dat in zijn geheel een rijksmonument is.
Op vrijdag 6 maart zette wethouder Lars Ruiter voorgoed de deuren open van het nieuwe Nieuwlanderhek. Het is gemaakt door Koninklijke Oosterhof Holman, in opdracht van Stadswerk072. Pieter van Dijk van Oosterhof Holman benadrukte in zijn toespraak vooral het vakmanschap dat hiervoor nodig was.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Dit is echt next level
“Vakmanschap staat bij ons centraal, maar dit is echt next level,” vertelt hij ons later. “En dat komt doordat het uniek is. Nu maken wij al nooit seriematige producten, elk project is in feite uniek. We hebben al verschillende ophaalbruggen en hameipoorten gemaakt, ook in Alkmaar. Maar zo’n hek als dit komt nauwelijks voor. Het is complex qua vormgeving en er was dus geen voorbeeld, want het was er al niet meer. Dat vraagt weer net wat meer vakmanschap dan wij normaalgesproken al gewend zijn. En dat zie je terug bij de mensen die ermee bezig zijn, iedereen heeft er lol in om het te maken. Het plezier spat er vanaf.”
Dat geldt zeker ook voor Chris Verloop die een groot deel van het uiteindelijke plaatsingswerk deed op de brug: “Ik denk dat dit wel één van de leukste klussen is die ik heb mogen doen,” vertelt hij in de veel bekeken video op onze sociale media, “ook vanwege het verhaal er omheen!”
Historisch onderzoek
Het plan om een reconstructie te maken van het Nieuwlanderhek, was opgenomen in het coalitieakkoord 2023-2026. “En wij, als vakgroep Erfgoed, hebben onze vinger opgestoken,” vertelt monumentenadviseur Anne Pauptit, “Wij wilden deze opdracht graag oppakken om het samen met Stadswerk 072 tot een goed einde te brengen. Vooral omdat we het belangrijk vonden dat het resultaat historisch verantwoord zou zijn. En dus gemaakt op basis van historisch onderzoek. Daarvoor hebben we Gertrud Topper ingeschakeld. Zij is bouwhistorisch archiefonderzoeker.
Ik wilde ook graag een tekenaar aan wie we dit met een gerust hart konden toevertrouwen. Dat werd John van den Heuvel van Natuursteenadviesbureau van den Heuvel. Eigenlijk omdat we er toen nog vanuit gingen dat de kolommen van natuursteen zouden zijn. Maar uit het onderzoek van Gertrud bleek dat alles destijds van eikenhout was gemaakt, inclusief de hekpijlers.”
Een vergelijkbaar hek in de Beemster
“En John heeft het hek keurig netjes getekend, in nauw overleg met Gertrud en mij. Met zijn drieën bogen we ons over die oude foto. Want wat zag je daar nou precies? John deed intussen onderzoek naar vergelijkbare situaties en hij trof er een paar. Waaronder een hek bij een boerderij aan de Middenweg in Middenbeemster, dat uiteindelijk mede als voorbeeld diende.
We hadden een goede tekening nodig voor de aanbesteding maar ook voor de vergunningaanvraag. Dus die hebben we laten maken. Vervolgens heeft Oosterhof Holman het nog eens dunnetjes over gedaan. En dat is logisch, want zij zijn verantwoordelijk voor de constructie.”
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Geen massieve houten palen
“Wij wisten natuurlijk zelf van tevoren al dat we niet weg zouden komen met een massief houten paal. Daar hadden we wel een oplossing voor bedacht, maar Oosterhof Holman bedacht een andere. De hoekverbindingen die wij hadden bedacht, waren bijvoorbeeld meer meubelmakerswerk. Die aanpak voelde niet logisch voor Oosterhof Holman en wij wilden afgaan op hun expertise.”
Pieter van Dijk: “En het stalen frame binnenin was op de tekening een H-balk, maar daar hebben wij een stalen vierkante koker van gemaakt. Dan kun je er aan alle kanten zonder problemen iets aan vastmaken.”
Anne: “De koppen van beide palen zijn helemaal samengesteld uit stukken eikenhout en vervolgens als massief geheel verwerkt. Dat was ook de inbreng van de aannemer.”
Digitaal 3D model
Maar voordat het zover was, kwam er eerst een digitaal 3D model. Pieter: “Dat is handig, want dat kun je uit elkaar trekken en van alle kanten bekijken. Zo krijg je als het ware grip op de constructie.
Dat definitieve uitvoeringsontwerp in 3D deel je dan met de staal- en de houtafdeling en die halen elk hun eigen deel uit dat model. De staalafdeling maakt eruit op waar de lassen moeten komen. En de houtspecialist ziet er meteen aan wat voor hout er nodig is en wat voor machines.
Overigens hebben wij in Harlingen weliswaar een eigen werkplaats voor staal én voor hout. Maar het houtwerk is deze keer gedaan door Koning en Strikwerda in Winsum. Omdat dat toch behoorlijk complex was met al die versiersels, hebben we een specialist in de buurt gezocht. Zij doen fijner timmerwerk dan wij normaal gewend zijn.”
Met dank aan Ben Bijl
Het initiatief om het Nieuwlanderhek terug te brengen kwam vanuit betrokken inwoners en werd omarmd door gemeenteraadslid Ben Bijl. In 2016 werden de eerste plannen gemaakt. Ben Bijl maakte de plaatsing zelf niet meer mee, hij overleed in 2024. Maar mede dankzij zijn inzet is dit initiatief in 2026 gerealiseerd.
Nieuwlanderhek op de Popmansbrug
Het nieuwe Nieuwlanderhek is geopend!
De geschiedenis van het Nieuwlanderhek
