Tim van der Heijden over het vergroenen van een monument
Stage bij team Erfgoed
Het afgelopen halfjaar liep Tim van der Heijden, student Bouwkunde bij Hogeschool InHolland, stage bij het Erfgoedteam. Hoewel het onderzoek vooral over duurzaamheid ging, was de vakgroep Erfgoed wel de juiste stek. Tim boog zich bij zijn onderzoek over de voormalige ambachtsschool aan de Bergerweg 1. Hoe zou je zo’n monumentaal gebouw kunnen verduurzamen en vergroenen? Samen met Tim, die van kinds af aan al gefascineerd is door de natuur, blikken we terug op zijn stage: “Dat monumentale beeld mag dus niet veranderen”.
Hoe kwam je bij de gemeente terecht voor deze stage?
“Ik was met nog drie andere studenten bezig met een onderzoek naar de klimaatrisico’s in de Spoorbuurt. En bij een expertmeeting ontmoette ik Jordy, de gemeentelijke adviseur verduurzaming monumenten. Als je zo’n onderzoek doet voor je opleiding, is het de bedoeling dat je aan het eind experts uit de praktijk uitnodigt om je resultaten te laten zien. Dan kun je hun feedback nog verwerken in het onderzoek.
Ik vroeg Jordy naar eventuele stagemogelijkheden bij de gemeente over dit onderwerp. Want dat sprak me wel aan. Het toekomstbestendig maken van de leefomgeving is voor mij een belangrijk onderwerp. Ik ben me ervan bewust dat de situatie in Nederland best wel kritiek is. Allereerst leven we natuurlijk onder de zeespiegel. Het grootste risico is dus wateroverlast. En hittestress komt daar dan bij omdat we in een heel stedelijk land wonen met veel bebouwing.”
Waar komt jouw interesse in dit onderwerp vandaan?
“Ik ben eigenlijk van jongs af aan al erg geïnteresseerd in de natuur. Ik heb thuis een hele kamer vol planten. En als tiener had ik een eigen YouTube kanaal, Tim in het wild. Dan ging ik op zoek naar slangen en vissen. Ik denk dat die filmpjes er trouwens nog steeds op staan…
Maar natuur gaat me dus aan het hart. Die wil ik heel graag terugbrengen waar die verdwenen is. En gelukkig zijn er genoeg opties. Als je een klein stukje gras langs de weg wat meer laat groeien, doet dat al heel veel voor de biodiversieit. Dat is de verscheidenheid aan soorten op een bepaalde plek of gebied. We zijn van de natuur afhankelijk voor onze zuurstof, maar ook als het gaat om weerbaarheid voor een overstroming. We hebben alleen maar baat bij meer natuur, ook als mens.”
Oude ambachtsschool
“Voor de gemeente Alkmaar mocht ik uiteindelijk onderzoek doen naar de mogelijkheden voor het toekomstbestendig maken van de oude ambachtsschool aan de Bergerweg. Het gebouw waar onder andere het Regionaal Archief en het Archeologisch Centrum van de gemeente zitten. Dat is een monument, dus ik kreeg mijn stageplek bij de vakgroep Erfgoed.
De stage duurde in totaal 18 weken. Het was een pilot project en geen meewerkstage. Dat bevorderde aan de ene kant het zelfstandig werken voor mij. Aan de andere kant was ik zo minder betrokken bij hoe het standaard gaat bij een gemeente. Al krijg je dat wel mee. Ik werd wel echt opgenomen in het erfgoedteam. En dat is echt een heel fijn team. Ze zijn heel erg op elkaar ingespeeld, merk ik en staan altijd open voor overleg. Ook al kon ik niet altijd alle inhoudelijke informatie bij ze halen, ik kon altijd bij ze terecht.
Elke middag rond lunchtijd doen ze een rondje door de stad en dan ging ik altijd mee. Dat is bijzonder leerzaam. Want de binnenstad staat natuurlijk vol met monumenten en de monumentenspecialisten zijn zo gepassioneerd bezig met hun werk, dat het net is alsof je met elkaar in de dierentuin bent.
Zo krijg je wel mee dat dat monumentale beeld dus niet mag veranderen. Dat gold natuurlijk ook voor Bergerweg 1. Je kunt daar niet zomaar even de gevels gaan vergroenen, bijvoorbeeld. En aangezien er veel monumenten zijn hier in de regio, kun je dat dus altijd tegenkomen als je bezig bent met verduurzaming en vergroening.”
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Verduurzamen en vergroenen
“Mijn project heette ‘Verduurzamen en vergroenen van Bergerweg 1’. Dan ga je kijken wat er mogelijk is op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. En wat je dan als eerste doet, is het ontleden van de problemen. Hoe is het met de hittestress op deze plek? En wat is het risico op overstroming? Dat soort informatie kun je vinden in de Digitale tweeling en de Klimaateffectatlas.
Dan wordt een kaartlaag bekeken in de situatie dat er binnen twee uur 70 mm regen valt. Dat komt eens in de honderd jaar voor… Op de kaart wordt met blauwe arceringen de hoogte van het water aangegeven in dat soort situaties. Bij die 70 mm in twee uur zou een straat achter het gebouw wel onder water komen te staan volgens de kaart, maar niet het terrein waar het gebouw op staat.
Sterke hittestress krijg je bij een gevoelstemperatuur boven de 35 graden. En als er weinig groen is, bereik je sneller die temperatuur.
Vergroenen is dan vaak de oplossing, dat heb ik ook in mijn plan opgenomen. Daarnaast maakt vergroenen een gebouw ook aantrekkelijker, want is best een versteend gebied daar. En dan raak je meteen ook aan de biodiversiteit. Dat is ook een onderdeel van de Agenda Duurzaam Alkmaar.
Stel dat je bijvoorbeeld de straatstenen op de parkeerplaats eruit haalt. Dan leg je grasbeton onder de auto’s, daar kan het water gewoon doorheen zakken. En je gebruikt de stenen opnieuw om plantenbakken mee te maken.”
Water vertragen
“Het klimaatadaptief maken van een gebouw en de omgeving, betekent ook dat je het water vertraagt. Als alles van steen is, stroomt al het water meteen naar het riool, dat dus overbelast kan raken. En als het meteen in de grond kan zakken, dan heb je dat niet.
Dat principe gebruik je ook als je platte daken groen maakt, dan kan het water wegzakken. Een blauw dak kan trouwens ook. Dan kun je water opslaan en bijvoorbeeld gebruiken voor het doortrekken van de wc’s. Maar dat moet een dak wel aankunnen.
En bij groene daken kun je kiezen voor sedumdaken maar ook voor een excessief groen dak. Dan is het groen een stuk hoger, met kruiden en struiken en dat is waardevoller voor de biodiversiteit. Met kruidenrijke graslandschappen trek je vlinders aan en bijen. En soms kies je bepaalde planten om speciaal een bepaalde soort aan te trekken, zoals bijvoorbeeld het bruine blauwtje, een vlinder die houdt van gras- en kruidenlandschappen. En als je zo’n groen dak neemt, dient dat meteen als isolatie.”
Straatstenen eruit
En om zoveel mogelijk soorten aan te trekken, is het ook belangrijk om hoogteverschillen te creëren in de groenstroken om het gebouw heen. En dat kun je weer doen met straatstenen die je eruit hebt gehaald om het water meer ruimte te geven. Elke zone trekt dan zijn eigen soorten aan. Zo heb je bijvoorbeeld de zoomzone, waar de lage begroeiing overgaat in hogere struiken en bomen. Die is voor het roodborstje heel belangrijk om er voedsel te vinden maar ook om zich terug te kunnen trekken in de hogere struiken.
Ik heb gewerkt met de handreiking Natuurinclusief bouwen. Die werkt met een puntensysteem en je krijgt dan bijvoorbeeld een aantal punten per vierkante meter groen dak. Ik heb een heleboel ideeën aangereikt en sommige vielen ook af, gaandeweg omdat ze niet uitvoerbaar bleken. Maar eigenlijk is vergroenen altijd goed. Een gebouw komt vaak beter uit met meer groen. Het wordt er aantrekkelijker van. Je kunt bankjes neerzetten zodat mensen elkaar kunnen ontmoeten.
En gaat de gemeente nu iets doen met jouw bevindingen?
“Dat zou heel mooi zijn, maar dat weet je natuurlijk nooit. Ik weet in elk geval wel dat ze serieus gaan kijken naar mogelijkheden om het gebouw te verduurzamen. Mijn onderzoek was eigenlijk specifiek gericht op de binnentuin en de buitenruimte. En ik heb ter onderbouwing van mijn ontwerp een 3D-model en specifieke kaartlagen gemaakt voor de locatie. Dit kan misschien gebruikt worden wanneer ze daadwerkelijk aan de slag gaan, daar.”
Was het een interessante stage, bij de gemeente? Ook met het oog op jouw toekomst?
“Ja, zeker wel! Al merkte ik ook dat de gemeente op dit gebied vooral een controlerende rol heeft en niet zozeer zelf ontwerpt. Ik ben nu aan het afstuderen bij een bij een aannemer. En ook daar ben ik bezig met circulariteit, in de vorm van demontabel bouwen. Ik denk dat ik bij aannemers nog een heleboel kan leren en dat is wat ik de komende tijd graag wil. En wie weet kom ik ooit toch nog eens bij een gemeente uit. Dat lijkt me op zich een fijne plek. Maar eerst maar eens lekker veel praktijkervaring opdoen!
Voormalige Ambachtsschool / Regionaal Archief Alkmaar
Duurzame monumenten
