Erfgoedbeleid geactualiseerd
Hoe behouden we het erfgoed voor de toekomst?
‘Erfgoed is overal en voor iedereen’. Dat is de titel van het erfgoedbeleid voor de komende tien jaar. De afgelopen periode hebben de medewerkers van de vakgroep Erfgoed hard gewerkt aan het actualiseren van het erfgoedbeleid. Het resultaat is een gepassioneerd verhaal met concrete doelen voor de komende jaren. Ook de inwonerspeiling van afgelopen najaar is hierin meegenomen. Daaruit bleek wel dat historie in belangrijke mate het woonplezier vergroot voor de inwoners van de gemeente Alkmaar. Het beleid is inmiddels aangeboden aan de gemeenteraad die zich er op 16 april over buigt.
Erfgoed is overal om ons heen. Zichtbaar en niet zichtbaar. Erfgoed draagt bij aan een omgeving die aantrekkelijk is om te (komen) wonen en werken. Voor wetenschappers is erfgoed een bron die laat zien hoe onze omgeving in de loop van de eeuwen is ontstaan en uitgegroeid tot de wereld die we vandaag kennen. Voor inwoners geeft de historie identiteit aan hun woonplaats, hun thuishaven. Dat blijkt ook uit de inwonerspeiling die vorig najaar is gehouden. De reacties van inwoners bevestigden voor de vakgroep op allerlei vlakken dat het beleid aansluit bij de beleving van de inwoners.
Erfgoed: zichtbaar én verborgen
Maar wat verstaan we hier eigenlijk onder erfgoed? Het begrip gaat verder dan alleen monumentale gebouwen of oude voorwerpen. Erfgoed omvat alles wat iets vertelt over onze geschiedenis. Van historische landschappen en dijken tot gebouwen, archeologische resten in de bodem en oude structuren van wegen, sloten en waterlopen in de gemeente Alkmaar.
Soms is dat erfgoed duidelijk zichtbaar, zoals de Westfriese Omringdijk of het raadhuis van Grootschermer. Maar vaak ligt het ook verborgen onder onze voeten, in de vorm van archeologische resten. Daarnaast zit erfgoed ook in grotere samenhangen, zoals het karakteristieke landschap van de Schermer met zijn molens, stolpboerderijen en ringvaarten.
En er is meer. Ook tradities, ambachten, feesten en herdenkingen horen bij ons erfgoed. Het zijn de verhalen en gebruiken die van generatie op generatie worden doorgegeven en die een plek kleur geven.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Behouden, maar ook vernieuwen
Het nieuwe beleid bouwt voort op het erfgoedbeleid uit 2016. De koers blijft in grote lijnen hetzelfde, maar wordt op een aantal punten aangepast. Dat is nodig door nieuwe wet- en regelgeving, maar ook doordat inwoners, ondernemers en erfgoedinstellingen nieuwe wensen en inzichten hebben.
Zo laten inwoners weten dat de historische omgeving bijdraagt aan hun woonplezier en dat zij het belangrijk vinden om erfgoed te behouden en door te geven. Ondernemers zien juist dat het historische karakter van Alkmaar bezoekers aantrekt. Erfgoedinstellingen vragen aandacht voor onderwerpen zoals gebouwgebonden kunst en het beter beschermen van historische structuren, zoals molenbiotopen en belangrijke zichtlijnen in het landschap.
Erfgoed zichtbaar en beleefbaar maken
De komende jaren wil de gemeente het erfgoed niet alleen behouden, maar ook beter zichtbaar en beleefbaar maken. Dat gebeurt bijvoorbeeld door publieksactiviteiten, zoals Open Monumentendag, door vondsten digitaal toegankelijk te maken en door verhalen over de geschiedenis zichtbaar te maken in de openbare ruimte.
Ook wordt nieuwe kennis ontwikkeld. Moderne onderzoekstechnieken helpen archeologen om meer te leren over het verleden, soms zelfs zonder de bodem te verstoren. Bij het gebouwde erfgoed wordt ondertussen gekeken naar nog onderbelichte onderdelen van de geschiedenis, zoals de architectuur uit de periode na 1965. En monumenten worden ook digitaal ‘bewaard’ door ze vast te leggen in 3D-beelden. Digitale middelen spelen een steeds grotere rol. Zo werkt de vakgroep aan betere systemen om collecties te beheren en kennis te delen, zodat het erfgoed ook voor toekomstige generaties goed bewaard en toegankelijk blijft.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Erfgoed en duurzaamheid
Erfgoed en duurzaamheid gaan vaak hand in hand. Net als onze voorgangers zijn wij slechts passanten in de eeuwenoude landschappen, dorpen en gebouwen die we hebben geërfd.
Daarom wordt in het beleid ook aandacht besteed aan actuele thema’s zoals energiebesparing en klimaatverandering. Denk bijvoorbeeld aan het verduurzamen van monumenten, het zorgvuldig omgaan met historisch vastgoed en het versterken van biodiversiteit in en rond historische gebouwen en boerenerven.
Een bron voor de toekomst
De geschiedenis van Alkmaar wordt niet alleen gezien als iets om te bewaren, maar ook als inspiratie voor nieuwe ontwikkelingen. Door cultuurhistorische waarden mee te nemen bij plannen voor de openbare ruimte of nieuwe bouwprojecten, kan het karakter van de stad en de dorpen behouden blijven terwijl er toch ruimte is voor vernieuwing.
Op die manier wordt erfgoed niet alleen een venster op het verleden, maar ook een bron voor de toekomst.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Samen werken aan ons erfgoed
Om dat te bereiken worden de cultuurhistorische waarden van de gemeente verder in kaart gebracht. Dat gebeurt door onderzoek, inventarisaties en het verzamelen van verhalen en kennis over de geschiedenis van gebouwen, landschappen en wijken.
De gemeente werkt daarbij samen met veel partners: erfgoedinstellingen, musea, het Regionaal Archief, oudheidkundige verenigingen, dorpsraden en andere vrijwilligersorganisaties. Samen organiseren zij bijvoorbeeld lezingen, onderzoek en activiteiten rond het Alkmaarse erfgoed, zoals bijvoorbeeld Open Monumentendag.
Ook wordt gekeken naar nieuwe manieren om al die kennis toegankelijk te maken, bijvoorbeeld via een gezamenlijke website over de geschiedenis van Alkmaar.
Het verhaal blijven vertellen
Tot slot blijft de vakgroep Erfgoed actief vertellen over het zorgen voor erfgoed in de gemeente, zowel online als offline. Via de goed bezochte website, de sociale media, met ruim 4800 volgers op Instagram en ruim 4100 op Facebook en via de digitale nieuwsbrief die zeven keer per jaar naar 3500 abonnees wordt verstuurd. Zo worden verhalen, vondsten en inzichten steeds gedeeld met een breed publiek.
In het beleidsplan zijn onder meer specifieke doelen geformuleerd voor de komende tien jaar voor archeologie, voor het bovengrondse erfgoed, voor bouwhistorie en voor erfgoed en duurzaamheid. Ook de manier waarop de vakgroep die doelen wil bereiken, is in het plan te lezen.
Het beleidsplan voor 2026 tot 2036 is mooi vormgegeven met aansprekend beeldmateriaal en is binnenkort te vinden op onze website.
