Opgraving van een zeventiende-eeuwse stolp in Zuidschermer
Een goed bewaarde goot van wagenschot
In de laatste week van februari stonden onze archeologen opeens middenin de huisplattegrond van een zeventiende-eeuwse stolpboerderij in Zuidschermer. De resten werden gevonden onder een afgebroken boerderij uit de vorige eeuw. Daar bleken nog een eeuwenoude waterput, een buitenmuur en drie van de vier funderingspoeren in de grond te zitten. Ook troffen ze gebruiksvoorwerpen aan uit de zeventiende eeuw. En op de laatste dag stuitten ze op een opvallende eikenhouten goot. Guus van den Berg vertelt.
(Lees meer over het eerste deel van de opgraving in Zuidschermer)
Ons kleine plekje op deze aardkloot is voor ons allemaal bijzonder en belangrijk. We wonen hier fijn, maar we moeten ook altijd weer aan de bak om dat zo te houden. Als er één gezamenlijke vriend én vijand is, dan is dat waarschijnlijk wel het water. Maar al te vaak hebben onze voorouders en ook wijzelf moeten strijden om onze huizen droog te houden. En regelmatig ging daar toch ook het één en ander bij verloren. Andere keren is het weer zo gortdroog dat we snakken naar water en putten slaan om maar bij het zo felbegeerde water te kunnen komen.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Water kan ook archeologisch onderzoek maken en breken
Er is óf te veel of te weinig water. En dat is niet anders als we via de archeologie kennis willen opdoen van onze geschiedenis. Water kan natuurlijk een bedreiging vormen voor archeologische resten als land dreigt te verdwijnen door erosie. Maar nog vaker is het de grondwaterstand die fatsoenlijk archeologisch onderzoek in de weg staat. Dan moet het water worden weggepompt door (bron)bemaling.
Dat was ook het geval bij ons laatste onderzoek van een stolpboerderij aan de Westdijk in Zuidschermer. Maar ook hier was het water tegelijkertijd onze vriend. De hoge grondwaterstand had er ook voor gezorgd dat houten constructies uitstekend bewaard waren gebleven. Zo vonden we aan de zuidkant van een bakstenen waterput een langgerekte strook, gevuld met donkergekleurde grond. En om erachter te komen waarom dit alles hier was ingegraven, moesten we nog flink aan de slag met de schep en troffel…
Een goot van wagenschot
Maar ons geduld en harde werken werden uiteindelijk beloond… De waterput bleek ondergronds te zijn verbonden met de zuidelijke perceelgreppel van de stolpboerderij. Hiervoor was een houten gootconstructie ingegraven van drie zware eikenhouten delen. De delen waren gemaakt van kwartiers gezaagd eikenhout, ook wel wagenschot genoemd. Door deze manier van zagen, krijgt het eikenhout een extra goede kwaliteit. De eikenhouten planken waren aan elkaar bevestigd met houten pen-en-gatverbindingen, steeds om de 40 cm.
Vermoedelijk was de goot aangelegd om overtollig grondwater af te voeren tot buiten de woning en het bijbehorende erf. Daar werd het waterpeil beheerd door de poldermolens van de Schermer. En dan had je er geen last meer van. Als er tenminste tijdig en voldoende gemalen werd, natuurlijk.
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Een greppel met schelpen
Uit het onderzoek bleek dat de houten goot later moet zijn toegevoegd. Eerder hadden de bewoners al geprobeerd overtollig water af te voeren door het graven van een greppel. Die greppel liep richting de perceelgreppel en was gevuld met schelpen.
De gevonden stolpboerderij stamt uit het midden van de zeventiende eeuw. De houten goot zal dus iets minder oud zijn. Nadat we de goot hadden gedocumenteerd, hebben we het hout meegenomen. Dit om meer te leren over de constructie en natuurlijk de leeftijd van het hout. Voor dat raadplegen we nog een specialist in jaarringonderzoek, met een duur woord dendrochronologie.
Dit was dus weer één van de vele mooie kanten van archeologie. Juist die veelzijdigheid maakt het werk als archeoloog in onze prachtige gemeente zo leuk!
Guus van den Berg, archeoloog
Archeologen vinden resten van 17e-eeuwse stolpboerderij in Zuidschermer
