Beleef het kasteelleven in de late middeleeuwen op Open Monumentendag
Voorburcht van de Nieuwburg weer even het terrein van bakkers, tingieters, leerwerkers en zwaardvechters
In de Oudorperpolder, op het voormalige kasteelterrein van de Nieuwburg, komt op Open Monumentendag het kasteelleven van de late middeleeuwen weer tot leven. Met een middeleeuws kampement op de plek van de voorburcht. Dat was vroeger ook de plek van de bedrijvigheid, vertelt onze archeoloog Nancy de Jong, die gespecialiseerd is in kastelenonderzoek: “Hier werd het brood gebakken, het bier gebrouwen, de brandstof opgeslagen en werden de dieren gestald.” Die sfeer brengen we op zaterdag 12 september voor één dag terug. Met middeleeuwse ambachten, een troubadour, een audiotour en workshops zwaardvechten voor kinderen.
Van kasteel de Nieuwburg is boven de grond niet veel meer te zien. Het is in 1517 verwoest door het beruchte leger van Grote Pier. Op het kasteelterrein zie je alleen nog de contouren van wat er vroeger heeft gestaan. De hoofdburcht en de voorburcht zijn goed te onderscheiden.
Terrein voor dagelijkse bedrijvigheid
“Als je je nu de voorburcht van de Nieuwburg probeert voor te stellen, moet je niet denken aan een leeg ommuurd terrein voor de hoofdburcht zoals het er nu uitziet,” vertelt Nancy de Jong. “Het meest bekende deel van een kasteel is natuurlijk de hoofdburcht, maar veel van de dagelijkse bedrijvigheid vond juist plaats op de voorburcht. Dat was een druk werkterrein waar iedere dag mensen aam het werk waren, goederen aangevoerd en opgeslagen werden en waar dieren werden verzorgd.”
“En dat weten we onder meer door onderzoek naar de grafelijke rekeningen. Dat is in feite het huishoudboekje van de kastelein, en dat is bewaard gebleven. Die grafelijke rekeningen laten zien dat hier een opvallend grote hoeveelheid gebouwen hebben gestaan. Zo lezen we over een mosterdmolen, een rosmolen, een bouwhuis, stallen, een bakhuis, een brouwhuis, een turfhuis, een duiventoren en zelfs een gevangenis. Samen geven zij een goed beeld van de verschillende functies die op de voorburcht aanwezig waren. Hier werd het brood gebakken, het bier gebrouwen, de brandstof opgeslagen en dieren gestald. De gevangenis laat ook zien dat er hier rechtspraak werd uitgeoefend.”
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Middeleeuws kampement op 12 september
Veel van die bedrijvigheid van toen kun je terugzien op 12 september op het kasteelterrein. Er staan middeleeuwse tenten. Er is een kookplaats met kokkin waar kinderen zelf iets klaar kunnen maken. Er is een boogbaan waar je onder begeleiding van een instructeur pijlen op een strodoel kunt schieten. Een kruidenvrouw maakt helende kruidenbuiltjes. De tingieter geeft demonstraties en vertelt over tingieten door de eeuwen heen. Er zijn ambachtslieden die met leer en garen werken. Er is een wapenmeester met een wapenrek met middeleeuwse wapens: van stok tot boog. En er zijn demonstraties van bijvoorbeeld leer slaan, waarbij een afbeelding in leer wordt geslagen voor een ketting. En een viltster die armbandjes maakt. De meeste dingen kun je ook zelf proberen.
Het zijn allemaal mensen met een passie voor de middeleeuwen, samengebracht in de Compagnie van Brederode. Op veel middeleeuwse festivals zijn ze aanwezig om hun kunsten te laten zien. Piet Groot, de tingieter, vertelt: “Met de Compagnie van Brederode gaan wij volledig terug in de tijd. Wat we doen is echt authentiek, alles moet kloppen. Je kunt geen vijftiende-eeuwse schoenen aantrekken bij een veertiende-eeuwse jurk.
We vinden het allemaal erg leuk om te laten zien hoe het ging in de middeleeuwen. Er zijn natuurlijk allemaal verhalen. En je ziet veel geromantiseerde beelden, maar wij willen juist de echte geschiedenis overbrengen. Daarom staan onze tenten meestal ook open. Dan kun je zien hoe daar vroeger in werd geleefd. Ik ben zelf de tingieter. En vanuit die functie verzamel ik bijvoorbeeld ook knopen. Ik heb inmiddels wel 65 verschillende soorten. Elke tijd had zijn eigen knopen voor verschillende kledingstukken. Als er ergens bij een opgraving een knoop gevonden wordt, dan lenen wij hem even om er een mal van te maken, zodat ik die knoop voortaan zelf kan afgieten. Dan kunnen wij weer zorgen voor de juiste knopen op het juiste kledingstuk.”
Het kasteel van toen
Uit gespecialiseerd onderzoek naar kastelen, is de laatste tijd vooral naar voren gekomen dat kastelen er vroeger vaak heel anders uitzagen dan altijd werd aangenomen. Nancy: “Juist al die verschillende gebouwen die er vroeger stonden, laten zien dat kasteel de Nieuwburg veel meer was dan alleen een kasteel. Achter de kasteelmuren was een levendige gemeenschap waarbij de voorburcht het kloppende hart was.
En de Nieuwburg is niet het enige kasteel met zo’n bedrijvige voorburcht. Ook van kasteel de Middelburg, aan de andere kant van de Munnikenweg, weten we dat er heel veel diverse gebouwen hebben gestaan. De kastelen waren niet alleen bedoeld voor verdediging of bewoning maar vormden ook centra van bestuur en economische activiteit. Om zo’n complex draaiende te houden waren grote hoeveelheden voedsel, brandstof, materialen en arbeidskrachten nodig. En dat blijkt dus wel uit die grafelijke rekeningen.”
(Klik op de foto voor het onderschrift. Tekst gaat verder onder de foto’s)
Audiotour
Duik nog wat dieper in de geschiedenis van de Nieuwburg met de audiotour. Speciaal voor ons gemaakt en ingesproken door Marius Bruijn, de kasteeldetective.
Workshops zwaardvechten
Leer zwaardvechten als een ridder en verdedig kasteel de Nieuwburg tegen het leger van Grote Pier! Denk je aan de middeleeuwen, dan denk je al snel aan zwaardvechten. Wil je weten hoe dat ging in de late middeleeuwen? Meld je dan aan voor één van de workshops van VAEV en neem het op tegen Grote Pier. Speciaal voor kinderen in de basisschoolleeftijd.
Meedoen? Dat kan met een gratis ticket. Die zijn vanaf 22 augustus 10.00 uur te reserveren op omdalkmaar.nl
Wees er snel bij want op is op.
Tip: Neem deze dag ook een kijkje bij de open dag van bronsgieterij De Hooischuur!
Op de hoogte blijven?
Meld je aan voor onze nieuwsbrief. Met drie keer per jaar met het digitale Erfgoed Magazine Alkmaar. Een week voor het Open Monumentendagweekend het volledige programma. En enkele keren per jaar de meest actuele erfgoednieuwtjes.
Wat is er te doen op het terrein van verdwenen kasteel De Nieuwburg?
Voel de historie tijdens de 40e editie van Open Monumentendag
Erfgoed Magazine Alkmaar 76 zomereditie
Audiotour over verdwenen kasteel De Nieuwburg
Bronsgieterij de Hooischuur
Terrein van verdwenen kasteel De Nieuwburg
